All articles
Embedded Files
Trading Tales
Trading Tales
Vijfentwintig jaar.
Vijf continenten.
Honderden bedrijven.
Tientallen overheden.
De "Trading tales" zijn geen verhalen over producten.
Of over markten. Het zijn verhalen over mensen.
Over ondernemers die nieuwe partners zoeken.
Over overheden die helpen of juist tegenwerken.
Ze zijn evenmin een walk down memory lane; de meeste staan vandaag nog steeds recht overeind.
Elk verhaal is waar.
Ik was erbij.
___________________
Anecdotes uit meer dan 25 jaar in internationale handel. Als exporteur, als liaison, als consultant en uiteindelijk als schrijver over handel en politiek.
Ik heb verhalen aangehoord en zelf verteld. Goede en minder goede. Veel ervan samen met business partner en goede vriend Vinod Sharma, met wie ik "ValueMagics, a road map from cost to value" heb geschreven.
ValueMagics begint als thesis voor mijn "Masters B2B" aan de TU Eindhoven. Dank zij connecties van Vinod krijgen we het boek gepubliceerd bij McGraw-Hill, een van de belangrijkste uitgevers van business- en managementliteratuur ter wereld.
Dan komen ook de uitnodigingen binnen uit onverwachte hoeken, zoals deze uit Dubai:
Presenting Valuemagics' model with Vinod Sharma during the Global Trade Development Week in Dubai, 2014
1. The Call
Het is zaterdag 6 april 2002. We varen door de baai van Cartagena met Jorge Eduardo Ramírez, directeur / eigenaar van een Colombiaanse staalfabriek. Ramírez’ bedrijf neemt deel aan ons exportprogramma voor zijn sector. Hij heeft al twee keer een stand gehad op “Tube Düsseldorf" en een eerste order uit Oostenrijk is al binnen.
Dan gaat zijn mobiele telefoon af. Na een kort gesprek bergt hij zijn telefoon op.
"We have a problem"
De beller is een medewerker van het Amerikaanse Department of Commerce. Maandagmorgen moet een volledig overzicht van kostprijzen, verkoopprijzen en marges in Washington liggen. Anders volgt een anti-dumping onderzoek.
___________________
Begin deze eeuw voert de regering-Bush een protectionistischer staalbeleid. De maatregelen zijn vooral gericht tegen China, maar ook Colombiaanse producenten worden geraakt. Een klacht van een Amerikaanse fabrikant -en die zijn er al heel gauw- is al voldoende om een onderzoek te starten.
Het weekend is voorbij. Terug op kantoor werkt het hele bedrijf aan één dossier. Op tijd reageren is cruciaal. Wie de gevraagde informatie niet levert, loopt het risico op torenhoge anti-dumping heffingen en kan de US-markt wel vergeten. Die zijn nu bijna 40% van zijn omzet.
Internationale handel wordt niet alleen bepaald door prijs en kwaliteit. Soms is één telefoontje uit Washington voldoende om de prioriteiten van een bedrijf volledig te veranderen.
2. A Missing link
Between three islands.
Between two governments.
Will Johnson, oom van huidig gezaghebber Jonathan Johnson van Saba, zet in 1993 tijdens een vergadering in den Haag de toon:
"The agenda of this meeting reveals a clear concern on the part of the government in The Hague for the rule of law and for good and proper governance on Saba and Statia".
"Our concept of good government does not include euthanasia, abortion, free use of drugs and certainly not the handing out of money to people to sit down and do nothing. We respect the sanctity of life and the obligation to earn a living through the concept of "by the sweat of our brow".
"Our people are different; and that too must be respected under international law."
Twintig jaar later kaatst Mark Rutte de bal terug:
"Als u uit het Koninkrijk wil, en een meerderheid van uw bevolking steunt dat, dan is dat mogelijk. Dan belt u even en dan regelen we dat."
Die twee zinnen zeggen alles over de verhouding tussen Caribisch Nederland en Den Haag.
_____________________
In 2015 zit ik op het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties bij weer een periodiek overleg tussen den Haag en de Caraibisch Nederland.
Van links naar rechts: Liaison officer Willem Vanderheul, Secretaris Generaal Maarten Camps, Gemeentesecretaris Bonaire Nereida Gonzalez, Gezaghebber Edison Rijna en gedeputeerde Edsel Winklaar.
De sfeer is gespannen. Als Edsel Winklaar het probleem van de groeiende ezelpopulatie op Bonaire aansnijdt, denkt Maarten Camps met een kwinkslag -"Jullie met je heilige ezels" - de zaak te kunnen sussen. Het resultaat is een zwaar beledigde Winklaar, die zijn frustratie niet verbergt. Camps vertrekt geen spier.
______________________
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Drie kleine eilanden. Drie Nederlandse gemeenten. Economisch kwetsbaar. Toerisme is vrijwel de enige bron van inkomsten. Iedereen weet dat de economie breder moet worden. Toch komt nieuwe economische ontwikkeling niet van de grond.
Wij proberen daar verandering in te brengen -naief als we zijn.
Ons plan is eenvoudig. Een snelle ferry tussen Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Niet als toeristische attractie, maar als economische levensader. Ondernemers, studenten, werknemers en goederen zouden zich eindelijk gemakkelijk tussen de eilanden kunnen verplaatsen. Handel begint met bereikbaarheid.
Alleen helpt de zee niet mee. Diep water. Sterke stromingen. Hoge golven. Om oplossingen te vinden komen we via een vriend van me in Nieuw-Zeeland terecht. Daar varen al jaren snelle ferries onder vergelijkbare omstandigheden.
Samen met gespecialiseerde bedrijven ontwikkelen we een haalbare business case. Het voorstel gaat naar de eilandbesturen. En naar Den Haag. Daarna wordt het stil.
Ondertussen landt de ene na de andere Haagse delegatie op de eilanden. Er wordt gesproken. Overlegd. Werkgroepen ingesteld. Nieuwe studies aangekondigd. Op de eilanden bestaat daar een bijna cynische uitdrukking voor: overlegtoerisme. Ambtenaren vliegen duizenden kilometers om vooral met elkaar te praten.
De ferry komt er uiteindelijk toch. Jaren later. Met Nederlands geld.
Dat is goed nieuws voor de eilanden. Maar tegelijkertijd blijft de vraag hangen waarom een project dat economisch zo voor de hand ligt, meer dan 7 jaar moet wachten.
De BES eilanden vragen niet om liefdadigheid. Ze vragen om de kans hun eigen economie te ontwikkelen. Economische ontwikkeling begint niet met geld. Ze begint met een overheid die luistert.
3. Waiting for Lipton
We zijn in Oost-Afrika voor een programma met lokale consultants, die bedrijven coachen op weg naar de Europese markt. Tijdens een bezoek aan Tea Auction in Mombasa valt mij iets merkwaardigs op. Er wordt een nieuwe partij thee gepresenteerd, maar niemand biedt. Pas wanneer één man zijn hand opsteekt, komt de handel op gang.
"Wie is dat?" vraag ik aan een van de consultants.
"The buyer for Lipton" is het antwoord.
___________________
Aan het begin van deze eeuw is de Mombasa Tea Auction het belangrijkste handelscentrum voor thee uit Oost-Afrika. Daarvoor was dat Londen. Producenten uit Kenia, Oeganda, Tanzania, Rwanda en Burundi verkopen hier hun thee aan exporteurs van over de hele wereld. Formeel is het een vrije veiling. Iedereen mag bieden.
Toch bepaalt één koper het tempo. Zolang de inkoper van Lipton (Unilever) zwijgt, wacht de rest af. Pas als hij wel of niet biedt, volgt de markt.
Op dat moment besef ik dat een markt niet altijd zo vrij is als het lijkt. De spelregels zijn voor iedereen gelijk, maar de grootste speler bepaalt vaak de richting.
Marktmacht zit niet altijd in regels of contracten. Soms -of vaak- is de invloed van één dominante koper voldoende om een hele markt in beweging te zetten.
4. USA Today
Tijdens een bezoek aan een call-center in India zie ik op vrijwel ieder bureau dezelfde krant liggen: USA Today.
"Waarom leest iedereen die krant?" vraag ik. "Om met Amerikaanse klanten te kunnen praten."
De medewerkers lezen de krant niet om het nieuws te volgen. Ze lezen over honkbal, het weer, televisieprogramma's en de actualiteit. Niet omdat het moet, maar omdat een paar minuten small talk aan het begin van een telefoon-gesprek het verschil kunnen maken.
_________________
In de jaren negentig en het begin van deze eeuw verplaatsen veel Amerikaanse bedrijven massaal hun call-centers naar India.
De lage loonkosten zijn aantrekkelijk, maar er kleven ook nadelen aan. Medewerkers werken 's nachts om overdag bereikbaar te zijn voor klanten in de Verenigde Staten. Dat leidt tot gezondheidsproblemen, een hoog personeelsverloop en sociale ontwrichting.
Steeds meer bedrijven in India gaan daarom op zoek naar alternatieven. Uruguay blijkt verrassend aantrekkelijk. Er is nauwelijks tijdsverschil met de Amerikaanse oostkust, de overheid stimuleert buitenlandse investeringen en medewerkers krijgen intensieve trainingen in de Engelse taal én de Amerikaanse cultuur.
Outsourcing draait niet alleen om loonkosten. Het draait ook om bereikbaarheid, cultuur en begrip.
5. Turn the map
In 2015 heb ik samen met TNO, dat net een kantoor geopend heeft op Aruba, een afspraak met de Arubaanse premier Mike Eman. De vraag op tafel is hoe Aruba een brug kan vormen voor Nederlandse bedrijven die zaken willen doen in Latijns-Amerika.
Maar na een tijdje stel ik Eman een andere vraag.
"Waarom kijkt Aruba niet de andere kant op? Waarom richt Aruba zich niet op bedrijven uit Brazilië, Colombia, Venezuela, Ecuador en Centraal Amerika die de Europese en Amerikaanse markt op willen?
De meeste bedrijven in Europa hebben Aruba niet nodig als ze de markt op willen in Latijns-Amerika. Andersom is dat vaak wel het geval.
Aruba heeft meer te bieden dan alleen een gunstige ligging. Het eiland kan commerciële ondersteuning bieden, financiële structuren opzetten en technische kennis leveren, onder meer via de nieuwe vestiging van TNO.
Mike Eman gaat letterlijk op het puntje van zijn stoel zitten.
"Interessant; vanuit dat perspectief hebben we het nog niet bekeken”
_____________________
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken houdt elke twee jaar een handelsconferentie in den Haag met hoofden van Ministeries en export organisaties uit opkomende landen.
Het is een goede gelegenheid om het "Aruba-model" met de omliggende landen in Latijns Amerika te bespreken. Na de conferentie nodig ik Ricardo Estrada, directeur van Corpei, -Ecuador's export agency- uit bij mij thuis in Eindhoven.
Ricardo gaat in Ecuador met de garnalensector rond de tafel zitten. Het is Ecuador's grootste exportsector, maar nu gaat er nog te veel naar Azië zonder dat daar toegevoegde waarde in zit. Op Aruba kan er verpakt, ingevroren en andere bewerkingen toegevoegd worden.
Vanuit Honduras krijg ik dezelfde positieve reactie. Via de branchevereniging van avocadotelers in Honduras hoor ik dat ze gaan onderzoeken of ze guacamole kunnen produceren en verpakken in Aruba voor de EU-markt.
In Aruba heb ik met Eman ook de topic van "medisch toerisme" aangesneden. Hier liggen snelle opportunities voor Aruba zonder grote investeringen. Ik beloof Mike Eman dit te onderzoeken in ons netwerk. Mijn eerste gedachte gaat uit naar Colombia, waar ik eerder een kliniek bezocht heb met veel klanten uit de USA.
Een paar maanden later ga ik met de program manager van Proexport Colombia naar de San Vicente Fundación kliniek in Medellin.
Een hypermoderne kliniek, die ook klanten uit de VS heeft, omdat verzekeraars daar vele malen goedkoper terecht kunnen.
Met een vestiging in Aruba haalt een verzekeraar een grote barrière voor patiënten weg: het imago van Colombia. De meeste mensen weten niet dat de kwaliteit van de medische zorg in Colombia al decennia hoog aangeschreven staat.
Wij weten het uit eigen ervaring, toen we in 1984 onze dochter meenamen naar de Clinica Barraquer in Bogotá, destijds al een van de beste oogklinieken op het Westelijk halfrond.
_____________________
In Medellin doen we ons verhaal aan de directeur van de kliniek en een aantal van de chirurgen. Men wil een vestiging in Aruba zeker overwegen. En belangrijker nog, de chirurgen zijn enthousiast: een paar maanden werken in Aruba is heel aantrekkelijk.
_____________________
Soms ontstaat een nieuw business model niet door een betere oplossing te bedenken, maar door dezelfde vraag vanuit een ander perspectief te bekijken.
6. Green pigment
Op de European coatings beurs in Neurenberg stapt al snel een potentiële klant de stand van een van onze bedrijven binnen.
"What kind of pigments do you produce?"
Maandenlang hebben we ons op deze vraag voorbereid. Van alle Indiase pigment producenten in ons exportprogramma blijkt één bedrijf iets te maken wat vrijwel niemand anders kan: een hoogwaardig groen pigment. Dat moet hun visitekaartje worden.
De directeur glimlacht vriendelijk. "We make all kinds of pigments, sir."
De moed zinkt me in de schoenen. In één zin is ons hele verhaal verdwenen.
____________________
Tijdens het exportprogramma begeleiden we een groep Indiase producenten van coatings, harsen en pigmenten die de Europese markt op willen. De grootste uitdaging is niet de kwaliteit van hun producten, maar hun onderscheidend vermogen. Vrijwel iedereen biedt hetzelfde aan - tegen dezelfde prijs.
Na veel zoeken vinden we één duidelijke Unique Selling Proposition. Het groene pigment is technisch complex, internationaal gewild en geeft het bedrijf een unieke positie. De directeur krijgt zelfs een speciale training om dat verhaal overtuigend te vertellen tijdens de beurs.
Tevergeefs.
Op de terugweg realiseer ik me dat een Unique Selling Proposition geen marketing term is. Ze werkt alleen als de ondernemer er zelf volledig van overtuigd is.
Wie alles probeert te verkopen, verkoopt uiteindelijk niets. Internationale klanten zoeken niet meer van hetzelfde, maar specialisatie.
7. The Last Catch
De vissector in Suriname heeft via de ambassade in Paramaribo een verzoek bij Buitenlandse Zaken neergelegd om te zien hoe we hen kunnen helpen. Ze hebben zware concurrentie van Venezolaanse boten. De Surinaamse overheid treedt niet hard op tegen schending van territoriale wateren in ruil voor hulp uit Venezuela bij de winning van ruwe olie.
_____________________
Bij ons eerste gesprek zitten ook twee Urker vissers aan tafel, keurig gekleed in Ralph Lauren broeken en hemden. Ze nodigen ons uit bij hun visverwerkingsbedrijf te kijken.
Onderweg vertellen ze hun verhaal. Na een Nederlandse sanerings-regeling van 800.000 gulden zouden ze met dezelfde schepen naar Jemen zijn vertrokken. Dat avontuur eindigt abrupt als de Jemenitische luchtmacht -drie straaljagers?- hen volgens eigen zeggen letterlijk de territoriale wateren uit jaagt. Uiteindelijk belanden ze in Suriname, waar ze weer volop aan de garnalen en visvangst mee doen.
__________________
De Urkers hebben de modernste machines voor visverwerking. De vissen worden handmatig gefileerd waarna de graten in een wastrommel gaan. Daar wordt het laatste vlees van de graten gehaald en de graten apart afgevoerd.
Het resterende vlees wordt gedroogd en verpakt en gaat naar de surimi fabrikanten in Japan. Die hebben zich al een paar keer beklaagd omdat het vlees nog steeds naar vis ruikt en dat mag onder geen enkel beding.
Dus wordt er tegenwoordig drie keer gewassen. Nog lang mogen surimi salades in Nederland nog als garnalen salade verkocht worden. Dat is nu terecht voorbij.
Ik vroeg me af of dit hun laatste avontuur zou zijn. Als Suriname ooit te klein voor hen wordt, varen ze waarschijnlijk gewoon weer verder. Er is altijd wel ergens een andere kust, een andere haven en een andere vangst.
"O ja. . . . of we iets konden doen aan de diesel prijzen want die gaan door het dak".
We hebben de Urkers niet geholpen.
8. The silent director
Normaal zitten we met z'n vieren aan de grote mahoniehouten vergadertafel in Port Elizabeth. De drie Duitse broers dragen, zoals altijd, hun grijze stofjassen. Een pak aantrekken voor een bezoek vinden ze onzin. Er moet wel gewerkt worden.
Maar als ik drie maanden later opnieuw de vergaderkamer binnenloop, zit er een onbekende man aan tafel.
"I'd like you to meet our new Managing Director."
Ik kijk verbaasd op. Het meest ongemakkelijke is misschien nog wel de stilte. De nieuwe directeur lijkt zich minstens zo ongemakkelijk te voelen als wij. Hij heeft geen woord gezegd, terwijl iedereen aan tafel weet waarom hij daar zit.
____________________
We helpen de Zuid-Afrikaanse fabrikant van carrosserieonderdelen al enige tijd bij zijn plannen voor after market in Europa. Via ons netwerk in de Stern Groep komen de eerste contacten met importeurs en distributeurs tot stand.
Na afloop van de meeting vraag ik aan een van de Duitse eigenaren wat er aan de hand was. Hij sluit de deur, kijkt even om zich heen en zegt zacht:
"We had no choice. He was Ford South Africa's purchasing manager. We had to appoint him and give him shares. Otherwise we would lose our business with the OEMs."
Het is de tijd waarin Black Economic Empowerment (BEE) steeds verder wordt ingevoerd. Het doel is begrijpelijk: meer economische kansen creëren voor de zwarte bevolking. Maar sommige ondernemers voelen zich gedwongen besluiten te nemen die vooral door politieke druk worden ingegeven. Daarnaast ontspoort het BEE programma maar al te vaak in positive discrimination.
De exportplannen voor Europa verdwijnen geleidelijk naar de achtergrond. Eerst moeten de opdrachten van Ford, Toyota en andere autofabrikanten worden veiliggesteld.
In internationale handel bepalen niet alleen de markt en de klant de strategie van een bedrijf. Soms zijn politieke spelregels minstens zo bepalend.
_____________________
Ter verduidelijking van dit verhaal: Zuid Afrika kent al lang een export schema voor de lokale industrie. Vooral de assemblage units van de grote automerken profiteren daarvan. Het programma is succesvol. Fabrikanten als BMW, Mercedes-Benz, Volkswagen, Ford en Toyota maken van Zuid-Afrika een belangrijke productie- en exportlocatie. Vooral de export van katalysatoren -platina- groeit uit tot een van de grootste exportstromen van het land.
Een voorbeeld:
Assemblagelijn van de BMW X3 in Zuid Afrika in 2021. De voorste X3 is bestemd voor de Nederlandse markt en komt na wat omzwervingen in mijn garage terecht.
_______________________
BMW assembleert de 3-serie in zijn fabriek in Rosslyn. Op de CKD kits* worden geen invoerrechten geheven. BMW exporteert katalysatoren en leren autostoelen -leer en platina in overvloed. Met die exporten verdient BMW export credits, waarmee ze een gedeelte van de torenhoge taxes op de 7-series uit Duitsland betalen.
Dit programma leidt tot protesten in de WHO. Vanaf 2013 moet Zuid Afrika het programma aanpassen. De klassieke export credits verdwijnen, de economische logica blijft vrijwel dezelfde.
In 2018 rolt de eerste X3 van de band in Rosslyn. Bijna 90% van de productie is bestemd voor de Europese markt.
_________________
*Een CKD-kit is een complete auto in onderdelen, bedoeld om in een ander land te worden geassembleerd.
9. Around the world
in 80 days
We gaan terug naar 1990. De hoogtijdagen van de globalisering. Een container de halve wereld over sturen kost minder dan $ 1.000
HCI Chemicals is een van de grootste bedrijven in import, opslag en distributie van chemicaliën in Latijns Amerika. In Venezuela zijn we druk met het bedenken van manieren om de schepen van zuster-maatschappij Andino, die vaak leeg terugvaren vanuit Latijns Amerika naar USA en EU, op te vullen met "back cargo" .
We krijgen onverwachte hulp uit Zuid Korea. Er is in Azië een tekort aan PVC. Een van de Koreaanse "kolossen" -LG Chemicals- zoekt een halffabrikaat voor de productie van PVC. Maar dat is wereldwijd net zo schaars.
In Venezuela hebben we een klant, die het halffabricaat kan maken dat LG nodig heeft. Alleen ontbreekt daar weer de grondstof voor en die moet geïmporteerd worden.
_________________
De commercieel attaché van de Zuid-Koreaanse ambassade in Venezuela belt me. Of we kunnen helpen. Een dag later zit hij op mijn kantoor in Torre Delta.
"Hans, you know these people. Can you get them what they need so that we can get what we need?"
Ik vertel hem dat het niet makkelijk zal worden, want importeren is op dat moment een issue in Venezuela vanwege een forse devaluatie. Maar daar zijn we goed in.
____________________
We kopen de grondstof van een Finse raffinaderij, die Russische olie verwerkt en opslag in Rotterdam heeft. De grondstof gaat naar Venezuela, waar het halffabricaat wordt geproduceerd. Dat verscheept Andino van Puerto Cabello naar Busan, Zuid-Korea, waar LG er kunststof van maakt. Vervolgens gaat het materiaal naar Indonesië voor de productie van binnenzolen voor sneakers. De zolen gaan naar Bangladesh, waar we een oude bekende tegenkomen: Young Ltd, een Koreaans bedrijf in de free zone in Chittagong. (zie Forgotton Cotton), waar duizenden mannen en vrouwen sneakers maken.
Women leaving the factory of Young Ltd. in the free zone of Chittagong, Bangladesh
En uiteindelijk komen diezelfde schoenen in winkels in Moskou en Helsinki terecht en is de cirkel rond. Around the world in 80 days. Niet omdat het moest. Maar omdat het goedkoper was.
Begin jaren negentig leek globalisering geen grenzen te kennen. Productie vond plaats waar de kosten het laagst waren. Logistiek was zo goedkoop dat afstand nauwelijks nog een rol speelde.
Globalisering maakte de wereld kleiner. Tot geopolitiek haar weer groter maakte.
1 augustus 2026
Venezuela-
olie en politiek I
Venezuela-
olie en politiek I
De eerste 450 jaar
In 1525 reist de Spaanse kroniekschrijver Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés mee met Alonso de Ojeda op diens eerste ontdekkingsreis naar Venezuela. Jaren later schrijft hij in zijn boek Historia general y natural de las Indias (1535):
“Op de westelijke punt bevindt zich een bron van een olieachtige vloeistof naast de zee . . . door de lokale bevolking stercus demonis [duivelse uitwerpselen] genoemd.”
Het is de eerste bekende referentie aan olie in Venezuela.
De lokale bevolking weet er al lang raad mee. Ze gebruiken het om kano’s waterdicht te maken, wapens te onderhouden en als medicijn. De Spanjaarden kijken, leren en nemen over. In 1539 vertrekt het eerste vat olie naar Spanje, bedoeld om de jicht van keizer Karel V te verlichten.
De eerste Venezolaanse olie-export is een feit.
_______________________
Cacao, koffie en . . . .
Daarna is het stil. Tot 1800 speelt olie geen rol van betekenis. De aandacht gaat uit naar cacao en koffie. Venezuela groeit uit tot een agrarische exportmacht en zelfs tot een van de grootste koffie-exporteurs ter wereld. Joodse handelaren, die zich vanuit Curaçao in Venezuela gevestigd hebben, spelen een belangrijke rol in de financiering van productie en export.
De Spanjaarden zijn praktisch failliet door de vele oorlogen in Europa. Die oorlogen gaan meestal over de enorme rijkdommen in de koloniën. In ruil voor financiële steun geeft Karel V het bestuur van Venezuela tijdelijk aan de Duitse bankiersfamilie Welser uit Augsburg. Dat trekt natuurlijk veel gelukszoekers uit Duitsland.
. . . . . weer olie
In 1799 ontdekt Alexander von Humboldt een oliebron op het schiereiland Araya. Enkele decennia later onderzoekt de arts José María Vargas aardolie in opdracht van de regering. Zijn conclusie: deze stof is waardevoller dan goud.
Maar de wereld is Venezuela al voorbij. In 1859 boort Edwin Drake in Pennsylvania de eerste moderne oliebron. Kort daarna start John D. Rockefeller zijn imperium met Standard Oil (Esso). De olie-industrie is geboren, maar nog niet in Venezuela.
Pas in 1875 komt daar verandering in. Manual Pulido richt de de eerste Venezolaanse oliemaatschappij op: Compañía Nacional Minera Petrolia del Táchira. Met een kleine raffinaderij, die benzine, diesel en vooral kerosine en parafine -het licht van de 19e eeuw- produceert.
Het begin is er. Maar het blijft klein.
____________________
Oil & Politics
Aan het begin van de 20e eeuw verandert alles. Niet geleidelijk, maar abrupt. Juan Vicente Gómez grijpt de macht. Hij brengt iets wat Venezuela zelden heeft gekend: stabiliteit. Hard, autoritair, maar voorspelbaar. Precies wat buitenlandse investeerders zoeken.
In het oosten bevindt zich op het schiereiland Paria een natuurlijk stromende olielagune -Laguna de Guanoco. In 1913 wordt dit door New York & Bermudez als natuurlijk asfalt op de markt gebracht o.a. voor de straten van New York.
In 1914 wordt in Mene Grande de eerste commerciële oliebron aangeboord -Zumaque 1. Het bewijs is geleverd -Venezuela zit op olie. Veel olie.
Gómez opent Venezuela, niet voorzichtig, maar wijd open. Olieconcessies worden uitgedeeld aan bevriende elites, die ze vrijwel direct doorverkopen aan buitenlandse bedrijven, Shell voorop. Amper een jaar later koopt Shell de raffinaderij van de Amerikaanse Caribbean Petroleum Company in Curaçao. Een strategische zet.
Eeuwen eerder hebben wij de eilanden voor de kust van Venezuela veroverd op de Spanjaarden. Nou ja, veroverd: de Spanjaarden hebben dan al geen interesse meer in die "islas inutiles" [nutteloze eilanden]. Daar komt de naam Antillen vandaan.
Maar zo nutteloos is Curaçao niet. Het heeft iets wat Venezuela niet heeft: een diepe, natuurlijke haven. Shell bouwt de raffinaderij uit tot een van de grootste ter wereld. Daar wordt de zware olie omgezet in bruikbare brandstoffen: stookolie, diesel, kerosine. Klaar voor de wereldmarkt.
_______________________
Blow-out en boom
De echte klap volgt in 1922: een giga-blowout van olieput Cabimas Barroso No. 2. De aarde scheurt open en spuwt dagenlang een gigantische straal olie de lucht in. Het nieuws gaat de wereld over. Investeerders aarzelen niet langer. Dit is geen belofte meer. Dit is een goudmijn.
Binnen enkele jaren verandert Venezuela compleet. In het westen en oosten van het land verrijzen boortorens. Tankers vullen de havens. Dorpen groeien uit tot oliesteden. Grote buitenlandse bedrijven vestigen zich in het land. Venezuela is een olieland geworden.
En natuurlijk is ook de KLM van de partij. Het begint met de route Caracas-Willemstad en groeit al snel uit tot een dicht netwerk.
______________________
Rijkdom en macht
Het land wordt in recordtempo rijk. Maar het ontwikkelt geen eigen industrie, geen eigen technologie, geen brede economie. De winning is in buitenlandse handen, de technologie en organisatie is buitenlands. De olie stroomt, maar de kennis en controle liggen elders.
Op voorstel van Venezuela wordt de OPEC opgericht. Na het embargo van de Perzische Golf oliestaten op exporten naar VS en Nederland in 1973 verhogen ze hun prijzen met 70%. Venezuela's olie-inkomsten stijgen met 400%.
Na de oliecrisis van 1973 is de periode van economische voorspoed voor Venezuela relatief kortstondig. De Venezolaanse olieminister en medeoprichter van de OPEC, Juan Pablo Pérez Alfonzo, waarschuwt dan al met gevoel voor historie:
"Over tien, twintig jaar, zult u zien dat olie ons ten gronde zal richten . . . . Het is de uitwerpselen van de duivel."
__________________________
Andere eigenaar,
zelfde systeem
In 1976 nationaliseert Venezuela's president Carlos Andres Perez de olie-industrie. Buitenlandse bedrijven verdwijnen naar de achtergrond. De staat neemt het over via zijn eigen oliemaatschappij -PDVSA.
Eindelijk, de olie is van Venezuela. En aanvankelijk werkt het.
PDVSA wordt een van de best geleide staatsbedrijven ter wereld. Professioneel, efficiënt, internationaal gerespecteerd. De inkomsten stromen binnen. Het lijkt alsof Venezuela eindelijk de controle heeft. Maar onder de oppervlakte verandert er minder dan het lijkt.
Het systeem blijft hetzelfde -alleen de eigenaar verandert.
Oliegeld blijft de politiek domineren. Belastingen zijn nauwelijks nodig. Voor politici is hervormen riskant; uitgeven is aantrekkelijker want dat levert stemmen op. De staat wordt rijk, maar nog steeds afhankelijk.
De meeste Venezolanen profiteren van de rijkdom. Alles wordt geïmporteerd, van ganzenlever voor de elite tot Bourgondische premier cru's met eigen etiket voor de militairen. Met sterke bolivars en lege koffers vliegen Venezolanen naar Miami om inkopen te doen. De consumptie van whisky per capita is het hoogste van de wereld. Een van de eerste intercontinentale vluchten van de Concorde landt in april 1976 vanuit Parijs in Caracas.
In juni 1976 -zes maanden nadat de olie-industrie is genationaliseerd- draai ik met mijn Dodge V8 voor het eerst het industrieterrein in Valencia op. Frank, de manager van Holanda-Venezuela, heeft me twee dagen eerder een wegenkaart van Valencia en een prijslijst in mijn handen geduwd plus een cheque van $ 25.000 om een auto te kopen. Om 8am moet ik het kantoor uit zijn. "Elk gat in een muur is een potentiële klant".
Eerder die week heeft Tony Fieldhouse me opgehaald van Maiquetía, het vliegveld van Caracas. Als we de stad binnenrijden, ziet hij de verbazing op mijn gezicht over de wolkenkrabbers en six-lane highways. "Did you expect policemen riding on pigs?"
April 2026
Venezuela-
olie en politiek II
Venezuela-
olie en politiek II
1950
We zitten in de jaren vijftig. De olie stroomt, maar downstream gebeurt er weinig. De petrochemische industrie komt niet van de grond. Alles wordt geïmporteerd, de olie-inkomsten maskeren dat probleem voor een regering die het niet wil zien.
Op Curaçao zit iemand die dat wél ziet.
1959
Eind jaren vijftig koopt Gerry Staartjes het aandelen-pakket van de Twentse Bank in Holanda Colombia, een klein bedrijf in Bogotá, Colombia -in 1921 opgericht door Shell. Staartjes werkt voor Shell op Curaçao en krijgt het benodigde kapitaal bijeen met hulp van een paar middenstanders in Willemstad.
Binnen enkele decennia bouwt hij het bedrijf om tot een serieuze multinational: Holland Chemicals International (HCI).
HCI benut een gat in de markt. De petrochemische industrie in Latijns-Amerika blijft achter, dus alles moet worden geïmporteerd -en dat is duur. Via kantoren in Houston en Amsterdam koopt HCI chemicaliën in, verscheept die in bulk, slaat ze op in eigen terminals en distribueert ze in vaten naar lokale markten.
1973
Na Colombia en Ecuador wil HCI ook Venezuela in. Staartjes stuurt een verkenner naar Caracas, die zich eerst meldt bij Shell de Venezuela S.A in het "Shell gebouw" aan het eind van de Avenida Vollmer.
Het antwoord is kort:
“Vergeet het maar, Venezuela is Shell-country.”
Dat is tegen de verkeerde persoon gezegd. Tien jaar later is Holanda-Venezuela de grootste distributeur van chemicaliën in het land.
__________________________
1976
Het industrie-terrein van Valencia is een showcase van de wereldeconomie: ik rijd langs de assemblage-fabrieken van Ford, GM, Chrysler, Volkswagen, Fiat. In de fabrieken eromheen zitten leveranciers van onderdelen, plastics en coatings -zoals Goodyear, Firestone, Delco, BASF, DuPont en Akzo. Verderop produceren Unilever en Procter & Gamble hun wasmiddelen en shampoos. Sommige kopen lokaal, bij andere kom ik niet eens voorbij de portier, zoals Knorr. Die krijgt de bijnaam "Fort Knorr". Voor Coca Cola importeren we de cafeïne, zodat ze niet met naam en toenaam op de publieke importstatistieken staan.
Ik tank mijn Dodge vol voor twee eurocent per liter, een fles water is duurder. Mijn appartement ligt aan de Avenida Bolivar tegenover Sears -hét symbool van American lifestyle.
Zowat alle bakkers zijn Portugezen, de goede restaurants zijn Amerikaans of Italiaans. Kreeft thermidor is het meest populaire gerecht in visrestaurants.
Ik leer Black Label met ijs en water te drinken. In de weekenden vindt je me in bruisend Caracas, waar meer te beleven is dan in Valencia -het Rotterdam van Venezuela.
______________________
1983
Begin jaren tachtig raakt Latijns-Amerika in een schuldencrisis. OPEC-landen houden zich niet aan hun quota en de olieprijs stort opnieuw in. Op 18 februari 1983 -Zwarte Vrijdag- wordt de bolívar gedevalueerd. De koers springt van 4,30 naar 7 per dollar. Importprijzen schieten omhoog. De weekendtrips naar Miami zijn voorlopig voorbij.
1984
Na zes jaar keer ik terug naar Venezuela en merk dat er nogal wat veranderd is.
General Motors is gestopt met de V8 motor. In mijn Buick Century zit een magere V6. Renault start de assemblage van zijn kleine 5. De kleinere modellen van Toyota veroveren de markt.
La Estancia -het beste vleesrestaurant van Caracas op loopafstand van ons kantoor in Torre Delta- biedt naast Braziliaanse nu ook goedkopere, lokale picanha aan. Californische wijnen maken plaats voor Chileense. Sears en veel andere ketens uit Amerika verdwijnen uit het straatbeeld.
___________________
1988
Venezuela kiest opnieuw voor Carlos Andrés Pérez -in de hoop op een terugkeer naar de rijkdom van de jaren zeventig. Hij doet wat de meeste politici niet durven: subsidies omlaag, prijzen omhoog, meer markt. De man, die in 1976 de olie-industrie nationaliseerde, haalt de buitenlandse oliemaatschappijen weer terug naar Venezuela. Maar het mislukt en hij wordt afgezet wegens corruptie.
De crisis is zichtbaar op straat. De middenklasse krimpt, armoede groeit, ongelijkheid wordt tastbaar. In 1992 doet Hugo Chávez een mislukte greep naar de macht. Hij verdwijnt in de cel -maar niet uit beeld.
1994
De bankencrisis, spaargeld verdampt. Jaren van slecht toezicht, leningen aan vriendjes en zelfverrijking eisen hun tol. Voor veel Venezolanen is dit het moment waarop de crisis niet langer abstract is, maar persoonlijk: geld veiligstellen, dollars, vertrekken. Olie is niet meer genoeg.
Aan het eind van de jaren negentig is Venezuela moe.
________________________
Hoop
En precies dan verschijnt Chávez opnieuw. Dit keer niet als couppleger, maar als kandidaat. Het is duidelijk, dat het anders moet.
Enige foto van Chávez en Sáez samen
1998
In de verkiezingen staan twee werelden tegenover elkaar: Hugo Chávez en Irene Sáez -burgemeester van Chacáo, ex-Miss Venezuela en Miss Universe. Chávez wint. Hij belooft een breuk met het verleden. Geen elite meer. Geen buitenlandse invloed. De olie is voor het volk.
Later zal hij tegen vertrouwelingen zeggen:
"Mijn business model is hoop. Als ik ze geef wat ze willen, lig ik een dag later eruit".
Dat heeft hij geleerd van Fidel.
________________________
2005
De olie-inkomsten worden ingezet voor sociale programma’s. Dat levert steun op, maar heeft een prijs. Investeringen dalen, onderhoud wordt uitgesteld de schappen in de supermarkt raken leeg. Miljoenen mensen moeten vertrekken, kennis verdwijnt.
2013
Als Chávez in Havana overlijdt, zet Nicolás Maduro de lijn voort, maar zonder de hoge olieprijzen die het systeem overeind hielden. De olie-industrie raakt de weg kwijt. De productie daalt met meer dan 60%. Lange tijd is Chevron de laatste westerse olie-maatschappij die nog produceert in Venezuela.
Mede OPEC-lid Iran wil wel helpen en probeert raffinaderijen draaiende te houden met levering van onderdelen. Maar in Venezuela zijn raffinaderijen niet op het metrisch systeem gebouwd: geen moer of schroef past. Raffinaderijen sluiten en Venezuela moet benzine gaan importeren.
Een land met de grootste oliereserves ter wereld kan zijn eigen brandstof niet eens meer produceren.
_________________________
2020
Een nieuwe elite komt op: de “enchufados” letterlijk “aangesloten" [op het elektriciteitsnet]. Dat zijn de aanhangers van Chávez en de militairen. Het gewone volk loopt op batterijen, hun scherm ziet er minder stralend uit.
Miljarden verdwijnen naar het buitenland. Venezuela is feitelijk failliet. Putin’s geduld raakt op, hij laat vliegtuig-ladingen met goud overvliegen als betaling van de schuld. China ontvangt olie als schuldaflossing.
En dan gebeurt er iets opmerkelijks.
Als de tegoeden van de enchufados in de VS worden bevroren, keert een deel van het geld terug. In Caracas verschijnen de bouwkranen. Winkelcentra schieten uit de grond: de militairen gebruiken het geld om luxe goederen te importeren. De Luis Vuitton’s van deze wereld keren terug naar Venezuela, al is dat maar voor een kleine groep. Het mega-jacht van Diosdado Cabello -Maduro's nummer twee- wordt steeds vaker in Venetië gespot.
_________________________
2026
Van de bijna vier miljoen vaten per dag in 1970 is de productie gedaald naar één miljoen per dag.
Venezuela is terug bij af. Honderd jaar na dictator Juan Vicente Gomez komen de Amerikanen terug. De parallellen dringen zich op, met één cruciaal verschil. Waar Gómez uit vrije wil zijn concessies onderhandelde, doet het onthoofde bewind dat uit nood.
Het Office of Foreign Assets Control in de VS geeft nieuwe licenties aan BP, Shell, Chevron, Eni en Repsol waardoor die weer aan de slag kunnen nadat ze in 2019 aan banden waren gelegd. Bedrijven die gecontroleeerd worden door Rusland, China en Iran worden geweerd. Royalties en belastingen aan Venezuela lopen via een door de VS beheerd fonds.
De klok is 100 jaar teruggezet: Venezuela heeft de olie, anderen de controle.
Maar voorlopig houden die "anderen" hun kruit droog. Chevron zegt voorlopig geen cent te investeren. Eerst maar eens kijken of het huidige bewind stand houdt tegen de toenemende druk van oppositieleider Machado en haar volgers. Die heeft in een wanhoopsdaad haar Nobelprijs aan Trump gegeven.
Buitenlandse investeerders houden niet van gedonder.
April 2026
En toch . . .
geloven we het niet
En toch . . .
geloven we het niet
Ze zit al meer dan twee jaar op Instagram: Moonie Zhu.
Content creator, influencer, keynote speaker -de standaard bio van deze tijd. Je zou haar zo wegscrollen.
Niet doen.
Want terwijl wij ons verliezen in meningen over China, doet zij iets anders: ze laat feiten zien. Cijfers, geen propaganda, alleen de realiteit. Voorbeelden met concrete toepassingen: AI, EV’s, infrastructuur, logistiek, productie. Maar ook wat mij bijvoorbeeld aanspreekt: hoe Chinese producenten tegenwoordig omgaan met onredelijke klanten.
Ze zegt niet: “China is beter.” Ze zegt:“Kijk wat er gebeurt”
En dat is voldoende. Want wie echt kijkt, ziet iets wat we liever niet onder ogen zien: China is ons niet aan het inhalen. Het is ons op cruciale terreinen al voorbij.
En toch geloven wij het niet.
Niet omdat China zo snel verandert, maar omdat wij zo langzaam kijken. Omdat we vasthouden aan een verhaal dat niet meer klopt. We leven mentaal nog steeds in een wereld die al lang niet meer bestaat. De VS bovenaan, Europa als beschaafd centrum en China als fabriek.
We herkennen macht alleen als die eruit ziet zoals wij gewend zijn: militair vertoon, maanvluchten of politieke spierballen. Maar China bouwt geen imperium zoals Amerika. China bouwt iets veel effectievers: infrastructuur, productie-ketens, industriële schaal. Geen zichtbare dominantie, maar wel structurele onafhankelijkheid van anderen.
Neem ASML. China bouwt aan zijn eigen ASML; de eerste versie moet er over vijf jaar zijn. Wij denken dat we over vijf jaar wel weer een stap verder zijn dan zij. Maar als dat wishful thinking blijkt? Wat als China -zoals het met Huawei's 7nm chips al liet zien -via omwegen een werkend alternatief bouwt? Niet perfect misschien. Maar goed genoeg om niet meer afhankelijk te zijn van Veldhoven*.
* Nog geen drie maanden na schrijven van deze blog krijgt het aandeel ASML een forse klap ". . . . . . . na berichten over een Chinees staatsbedrijf dat de zogeheten duv-immersiemachines nog dit jaar gaat leveren aan Chinese chipfabrikanten. Dit type machine is de op één na geavanceerdste machine in de ASML catalogus".
We maken nog een andere, fundamentele denkfout: we verwarren welvaart met macht. Terwijl wij consumeren, produceert China. Terwijl Brussel reguleert, bouwt China.
Onze media versterken die blindheid. China wordt het liefst neergezet als dreiging: spionage, Taiwan, mensenrechten. Allemaal relevant -maar ook handig. Want zolang China een probleem is, hoeven we het niet als concurrent te zien.
En dan de belangrijkste reden waarom we het niet willen geloven: statusverlies. De geschiedenis leert dat grootmachten dat nooit vrijwillig accepteren:
De politieke dynamiek rond Donald Trump (MAGA) draait in essentie om herstel: terug naar een wereld die niet meer bestaat.
Het British Empire hield datzelfde idee te lang vast met het mantra “Britain rules the waves”.
Emmanuel Macron positioneert zich nog vaak als spreekbuis van Europa.
Ik zet Rusland ook maar in dit rijtje. De opkomst van China is waarschijnlijk een onderschatte factor in de hang van Vladimir Putin naar het vroegere Tsaardom.
Het lijkt verdacht veel op een rouwproces: ontkenning, boosheid, frustratie en pas als het te laat is aanpassing. Wij zitten nog ergens tussen de eerste twee.
En ondertussen? Ondertussen praat Moonie Zhu verder op Instagram. Haar rustige toon is geen toeval. Het straalt vertrouwen uit. Geen behoefte om te overtuigen, geen drang om te imponeren. Alleen de impliciete boodschap: wij weten waar we staan.
Misschien is dat wel het meest confronterende. Want wie zeker is van zijn positie, hoeft niet te overtuigen.
Dus nee -de vraag is niet of China ons voorbijgaat. De vraag is waarom wij blijven doen alsof dat niet zo is.
April 2026
_____________________
Reacties
Vinod
Loved your analogy of the "grieving process". I personally witnessed China shifting from a "cheap source" to "competition" to "champion" in three decades.
"Fout in de geschiedenis"
"Fout in de geschiedenis"
Oekraïne is door Iran van de voorpagina's verdreven. Nu we op twee fronten een oorlog hebben, is het goed om de "strategie" van beide heren -ik zeg met opzet niet beide landen- te bekijken. Niet via wijzen of profeten in boeken, praatprogramma's en social media, maar from the horse's mouth. In deze column is het woord aan Putin.
Net als Rutte is Putin een man van de geschiedenis. De geschiedenis is de leidraad voor zijn motieven en die bepalen zijn strategie.
Laten we eens kijken hoe Putin de geschiedenis gebruikt als rechtvaardiging van zijn daden. Waar mogelijk beschrijf ik ook de Oekraïense interpretatie van diezelfde geschiedenis:
______________________
Oleg de Wijze
Het begint met Oleg de Wijze, de Viking hoofdman die zijn mannen tot aan Constantinopel leidt maar uiteindelijk vanuit Kiev het "Rus Empire" sticht, destijds het grootste rijk in Europa. Oleg roept Kiev uit tot "moeder van alle Rus steden". Putin gebruikt die uitspraak voor zijn bewering:
"Kiev is de oorsprong van de Russische staat"
Zelensky denkt daar anders over: in een interview met David Letterman in 2022 in een metrostation onder de stad -Kiev wordt volop gebombardeerd- verwijst hij ook naar Oleg's uitspraak "de moeder van alle Rus steden", maar met een volkomen andere interpretatie:
"David, begrijp je nou waarom wij de Russen mother fuckers noemen"?
______________________
Bohdan Chmelnytsky
Leider van de Kozakken, een zooitje bijeengeraapte strijders langs de Dnjepr, maar rond 1600 een politieke en militaire machtsfactor en cruciaal voor de Oekraïense geschiedenis en identiteit.
Bohdan neemt de wapens op tegen Polen-Litouwen, Rusland en het Ottomaanse Rijk. Wanneer in 1654 uiteindelijk de Vrede van Perejaslav wordt gesloten -Rusland krijgt de Krim- vraagt Chmelnytsky aan zijn officieren:
"Ik heb deze bijeenkomst belegd om samen een soevereine vorst te benoemen. Jullie mogen kiezen:
De Ottomaanse sultan
De vorst van Krim-Tartaren
De Poolse koning
De tsaar van Moskou.
Kies nu degene, die U wilt" .
Bijna unaniem kiezen de Kozakken voor de Russische Tsaar. Ook dit wordt door beide partijen volledig anders uitgelegd. Voor Putin was het simpel:
"Dit was de vrijwillige hereniging van één volk. De kozakken speelden een unieke rol in de opbouw van Rusland.”
Voor de Kozakken is het meer een tactische zet om de Ottomaanse sultan buiten spel te zetten. Als sultan Mehmed IV volledige onderwerping eist van de Kozakken laten ze zien uit welk hout deze voorouders van de huidige Oekraïense soldaten gesneden zijn en antwoorden ze met een brief (verkorte versie):
“Jij Turkse duivel. Wij vrezen jouw leger niet en zullen tegen je vechten, op land en op zee. Jij keukenhulpje van Babylon, Podoolse struikrover, Gods achterlijke loopjongen, geitenneuker, varkenshoeder van Groot en Klein Egypte . . . .
Kus onze reet!”
Boven: de in Oekraïne geboren Russische schilder Ilja Repin (De Wolgaslepers), maakte een schilderij van de Kozakken bij het schrijven van de brief aan de sultan.
Onder: bijna vier eeuwen later laten Oekraïense soldaten zien van wie ze afstammen en bootsen in de Donbas het tafereel na, maar nu met een brief aan Putin.
_______________________
Vladimir Lenin
Na de Oktober revolutie in 1918 erkent Lenin wel of niet onder druk van de Duitsers de autonomie van Oekraïne. Er zijn nogal wat versies over het waarom van deze erkenning, maar Putin versie is (2016):
"Lenin heeft een tijdbom onder de Russische staat gelegd door administratieve grenzen langs etnische lijnen te trekken, zoals in de Donbas.
Lenin's federatieve staat, waarin landen het recht hebben om zich af te scheiden, is de voornaamste oorzaak van het uiteenvallen van de Sovjet Unie. Een uitzinnig idee."
______________________
Nikita Chroesjtsjov
Met gevoel voor historie geeft Chroesjtsjov in 1954 tijdens de herdenking van het Verdrag tussen Kozakken en de Russische Tsaar 300 jaar eerder (1654) de Krim terug aan Oekraïne. Poetin, die 30 jaar later zijn wittebroodsweken in de Krim doorbrengt, noemt dit
"Een ongeluk van de geschiedenis"
Die formulering is veelzeggend. Wat een ongeluk is, kan immers worden rechtgezet.
______________________
James Baker
Op 9 februari 1990 tijdens een gesprek in Moskou met
Mikhail Gorbachev zegt de minister van buitenlandse zaken James Baker: "Als de Sovjet-Unie instemt met een verenigd Duitsland in de NAVO, dan zal de NAVO zich geen centimeter naar het oosten uitbreiden". Later is deze uitspraak bekend geworden als de beladen "not one inch to the east" belofte van de VS.
Poetin, die de eerste inches to the East met moeite heeft geslikt, noemt de tweede uitbreiding naar het Oosten een "vijandige daad". Hij stuurt Lavrov naar de NAVO-ceremonie in Brussel met de volgende boodschap:
"De aanwezigheid van Amerikaanse soldaten aan onze grenzen heeft in Rusland een soort paranoia teweeggebracht"
Tijdens de München Veiligheidsconferentie in 2007 zegt hij:
“We hebben het recht te vragen: tegen wie is deze uitbreiding gericht? En wat is er gebeurd met de garanties die onze westerse partners gaven na de ontbinding van het Warschaupact?”
In zijn toespraak na annexatie van de Krim in 2014 zegt Putin:
“Ze hebben ons keer op keer misleid, beslissingen achter onze rug genomen, ons voor voldongen feiten geplaatst. Dit gebeurde met de uitbreiding van de NAVO naar het oosten.”
In interviews en speeches 2021–2022
“Ze hebben ons beloofd dat de NAVO zich geen inch naar het oosten zou uitbreiden. Ze hebben ons gewoon bedrogen.”
______________________
Vladimir Putin
In 2004 vuurt Putin zijn eerste schot voor de boeg. In Kiev verschijnt hij aan de vooravond van de Oekraïense verkiezingen in diverse populaire tv-programma's. In een van die programma's antwoordt hij op de vraag of hij zich niet kandidaat wil stellen:
"Ik kan de val van de Sovjet Unie niet terugdraaien, maar de toekomst van Oekraïne is nauw verbonden met Rusland"
Tien jaar later -in 2014- voegt hij de daad bij het woord in de Krim; in 2022 verdedigt hij zijn inval in de Donbas als
"Een correctie op de fout van Lenin"
______________________
De geschiedenis als wapen. Als je alles bij elkaar legt, zie je een patroon: losse historische gebeurtenissen, samengevoegd tot één doorlopend verhaal, dat politieke keuzes legitimeert. Het is geen geschiedenisles. Het is strategische storytelling.
Intussen meldt de Europese pers nauwelijks nog nieuws over de activiteiten van de EU in Oekraïne. Er is ook niet veel te melden: handen over mekaar, kijken naar elkaar en wachten op elkaar.
Volgende keer Trump's aanpak. Als het tenminste mogelijk is om daar iets zinnigs over te vertellen. Ik ben bang van niet.
April 2026
_____________________
Reacties
Eric
The "not one inch" is nooit een belofte geweest, slechts een suggestie. De Oost-Europese landen hebben zelf heel expliciet gevraagd om het NAVO lidmaatschap: de enige garantie tegen de agressie van Rusland. Voor Georgië en nu Oekraïne kwam het mogelijke NAVO lidmaatschap helaas te laat..
De geschiedenis verklaart het ontstaan van grenzen en/of natiestaten, maar mag nooit een reden zijn om een onafhankelijke en soevereine staat binnen te vallen. Stel dat Spanje of Frankrijk nu opeens aanspraak maken op de “Lage Landen” ?
Putin's reactie is van een stuitende naïviteit
Jan
Optie is om een deal maken met Putin waarin het Europees vertrek uit de NAVO en die van Rusland uit de Oekraïne centraal staan. Rusland mag de Krim houden. Gedachte is dat we van de huidige VS niet meer op aan kunnen terwijl het juist de VS is die als een rode lap op Rusland werkt. Do we have a deal?
Hennie
Ben het met die Putin deal eens met als gift een compleet overhoop geschoten Donbas gebied. Geeft hen vrije toegang. De big deal, naar mijn idee, zou zijn om de olie markt voortaan te koppelen aan de Euro, ook zeer gunstig voor Iran deal en het openen van de “straat” . Blijft bij wishfull thinking.
Joost
Tsja. . . .Putin is echter net zo onbetrouwbaar als Trump . . met dien verstande dat Putin wel duidelijk is in de zin van het terugbrengen van het Russische Rijk en daar niet op wil inleveren . . . met andere woorden lijkt me geen optie.
Evert
Lijkt me een stap terug in de tijd. Finland en Zweden zijn net toegetreden. Rusland is bijna klaar. Uitgespeeld. Alle bondgenoten zijn weg. Iran, Venezuela, Syrie, Cuba. Ze staan alleen. (Al koopt Azie nog wel Russische olie natuurlijk).
Putin is bijna door zijn troepen heen en zal binnenkort uit de regio Moskou moeten gaan rekruteren. Dan is de oorlog voor zijn powerbase ineens ook een stuk minder ver weg.
Trump is over zes maanden ook uitgespeeld. Lame duck president na november. Zoals iedere zittende president na de midterms. Ik zie hem zelfs nog afgezet worden in 2027.
Het is gewoon nog even volhouden.
Vertrouwen in de VS zal nog jaren duren om terug te verdienen. Maar in de tussentijd krijg je alleen maar een sterker, meer verenigd Europa (en China).
Van specerijen tot chips
Van specerijen tot chips
Een van de eerste dingen die Trump doet in zijn tweede ambtstermijn: hij voert handelstarieven in. Dat botst frontaal met de trend naar vrijhandel, die de globalisering met zich meebrengt. Want handel verbindt en brengt vrede, zo klinkt het overal.
Maar dat is onzin.
Handel is altijd een instrument van macht geweest -vaak afgedwongen met wapens.
De VOC en WIC worden graag gezien als de eerste multinationals. Dat waren ze niet. Het waren staten in vermomming. Met legers, oorlogsschepen en het recht om geweld te gebruiken. Specerijen en grondstoffen waren geen handelswaar, maar strategische assets.
Het British Empire begreep dat net zo goed. Vrijhandel was het ideaal -zolang Londen de zeeën beheerste. Wie zijn markten niet vrijwillig opende, werd een handje geholpen. Met verdragen als het kon. Met kanonneerboten als het moest.
Ondertussen schieten Spanjaarden, Fransen, Engelsen en Hollanders elkaar zonder pardon naar de zeebodem. Want wie de routes controleert, controleert de winst. En wie de winst controleert, financiert de macht.
In de 20e eeuw doet Amerika het subtieler. Na de oorlog bouwen de Verenigde Staten met het Marshall Plan en Bretton Woods een systeem dat eruitziet als samenwerking. Maar onder de oppervlakte draait het om macht en afhankelijkheid: de dollar als wereldvaluta, veiligheidsgaranties via de NAVO, toegang tot markten onder Amerikaanse voorwaarden.
Het verschil met vroeger is stijl, niet essentie.
Nu begint dat systeem af te brokkelen. De VS blokkeren technologie-export naar China. Supply chains worden veiliggesteld. Chips -ooit het symbool van globalisering- zijn strategische wapens geworden.
Net als de VOC en WIC destijds zijn ASML en TSMC geen gewone bedrijven. Chips zijn de specerijen van de 21e eeuw. Wie de technologie controleert, controleert de toekomst.
Wat verandert, is dat Amerika zijn greep verliest. En daardoor wordt zichtbaar wat al die tijd verborgen was: globalisering is geen neutrale orde, maar een fase van Amerikaanse hegemonie.
Zolang die hegemonie stand houdt lijkt het of handel niet politiek is. Nu ze onder druk staat, keert handel terug naar haar ware aard: een instrument van macht. Controle over stromen van goederen, technologie en kapitaal.
Vrijhandel was nooit vrij. Dat is een mythe die blijft bestaan, omdat niemand sterk genoeg is om ze te ontzenuwen.
Op één na misschien.
Maart 2026
_____________________
Reacties
Daan
Soms twijfel ik aan het vermogen van velen om lange termijn strategieën te hebben. Volgens mij zijn het meer ad hoc beslissingen die onbestendig uitpakken. En dan gaan de denkers er theorieën aan koppelen.
Soms juist.
Hans
Je slaat de spijker op zijn kop, Daan
Lara
Benieuwd
"Je ziet het pas
als je het door heb"
"Je ziet het pas
als je het door heb"
Aan de koffietafel en in de media duikt steeds vaker dezelfde vraag op: “Venezuela, Groenland, Iran; wat wil die man eigenlijk?” De meeste analyses blijven steken bij de persoon Trump. Zijn stijl, zijn tweets, zijn impulsiviteit. Maar misschien gaat het niet om Trump. Misschien gaat het om iets dat al veel langer loopt.
Dus moeten we bij de wetenschap te rade gaan: patronen zoeken, ontwikkelingen verklaren en voorspellen. Maar veel van voorspellingen van de voornaamste profeten in de geopolitiek -Huntington, Fukuyama en Brzezinski- blijken achteraf te optimistisch of simpelweg onjuist.
Daarom heb ik mijn favoriete profeet maar eens uit de boekenkast gehaald: Emmanuel Todd, een Franse demograaf met een opmerkelijk talent voor vroege diagnoses. Todd voorspelt al in 1976 de val van de Sovjet-Unie. En in 2002 schrijft hij een provocerend essay waarin hij het verval van de Amerikaanse wereldmacht voorspelt. Misschien is dat laatste iets te voorbarig. Maar if it looks like a duck, swims like a duck and quacks like a duck, it probably is a duck.
In zijn essay “Wereldmacht Amerika” probeert Todd het gedrag van de Verenigde Staten te verklaren vanuit twee fundamentele factoren:
Overbodigheid
In de 20e eeuw wordt de Verenigde Staten de onbetwiste supermacht. Militair, economisch en politiek staat het land boven de rest van de wereld.
"Maar Amerika verandert. De liberale democratie verschuift langzaam richting een oligarchie waarin een kleine rijke elite steeds meer macht concentreert, de overclass."
"En juist in die periode begint de wereld ook te veranderen. Steeds meer landen krijgen toegang tot middelbaar en hoger onderwijs. Dat leidt tot economische groei, politieke stabiliteit en nieuwe liberale democratieën. Wat lange tijd een exclusief Westers model lijkt, begint zich wereldwijd te verspreiden".
Volgens Todd ligt hier de eerste grote angst van Washington: “wat gebeurt er als de wereld Amerika niet meer nodig heeft?”
Afhankelijkheid
De tweede ontwikkeling is economisch. Amerika wordt, mede dankzij Europese investeringen en immigratie van hoogwaardige arbeidskrachten de industriële motor van de wereld.
"In 1945 is het BNP van de VS meer dan de helft van het mondiale. Maar vanaf de jaren zeventig begint dat beeld te kantelen. De industrie verschuift naar andere delen van de wereld. De VS krijgen structurele handelstekorten. Van 1990 tot 2000 loopt het handelstekort op van 100 naar 450 miljard dollar. De Amerikaanse economie raakt steeds afhankelijker van buitenlandse productie, grondstoffen en kapitaal”.
Op het moment dat de wereld ontdekt dat ze zonder Amerika kan, ontdekt Amerika dat het niet zonder de wereld kan”.
Deze twee ontwikkelingen verklaren volgens Todd het vaak onvoorspelbare gedrag van de Verenigde Staten. Het gaat niet over herstel van een democratische orde in Venezuela of Iran. Een orde die bovendien in datzelfde Amerika langzaam haar inhoud aan het verliezen is.
"Het zich voorzien van allerlei goederen en kapitaal wordt van primordiaal belang: het wezenlijk strategische doel van de VS is voortaan de politieke controle over de hulpbronnen van de wereld.”
Todd schrijft dit allemaal al in 2002. Daarom is de belangrijkste conclusie misschien wel deze: Trump is niet de oorzaak van deze geopolitieke koers. Hij is eerder de luidruchtige uitvoerder van een strategie die al decennia in ontwikkeling is. Misschien laat hij het systeem gewoon onverbloemd zien. En dan begrijp je ineens Cruijff's oude wijsheid.
Maart 2026
___________________
Reacties
André
Mocht er causaal verband zijn tussen Breaking Nieuws van 9/3 en 14/3 ontbreekt deze causaliteit. Immers, in de spreekwoordelijke envelop zal als sideletter best wel verbloemd het Epstein zwaard van Damocles worden genoemd maar de boventoon zal worden gevormd door de rijke bovenlaag van de joodse gemeenschap in Amerika die diepgeworteld in vooral banken, vastgoed, olie, politiek en industrie een onzichtbare macht vormen en die macht ook ge- en misbruiken. Tel daarbij op dat behalve Netanyahu ook zijn schoonzoon Jared en inmiddels zijn belangrijkste souffleur, joods is en diep geworteld in de Joodse samenleving op het hoogste niveau.
Eric
Ik ben van mening dat niet alleen van de VS het doel is politieke controle over de hulpbronnen. Dat is overduidelijk ook de strategie van China. En ik kan me niet voorstellen dat Poetin het ook niet wil. De discussie over “in strijd met internationaal recht” als het gaat over oorlog Iran, ontvoering Maduro e.d is achterhaald. Het recht van de sterkste geldt! Het is niet anders, en feitelijk ook nooit anders geweest. Helaas . . . .
Jan
Interessant. Maar ik zie een kracht die sterker is en misbruikt maakt van de zoektocht die jij beschrijft: het Messianisme die leidt tot een ware Orthodoxe Kruistocht. Fundamentalisme is er altijd geweest, maar nooit zo kapitaalkrachtig en in bezit van zoveel macht over informatie.
Bart
Mooi samengevat. Tussen de Trump fluisteraars zitten enkele echte strategen. Knap om via Venezuela en Iran, China te isoleren.
Was overigens nog vergeten op te merken dat bij het stuk van 22 februari ook wel een Europees paspoort zou passen.
Joost
Mijn vader kocht heel lang geleden een schilderij van een Spaanse schilder. Moet vaak aan dat schilderij denken. . . het heet "las tres fuerzas" en het is een beeltenis van de 3 krachten in de wereld: de combinatie van olie (resource), dollars (financiering) en religie (ideologie) creëert een complexe dynamiek welke de basis vormt voor mondiale conflicten.
Niets zwartgelakt
Niets zwartgelakt
Natanyahu en Trump vlak na hun gesprek in The Oval Office.
Let op Trump's gezichtsuitdrukking
Donald Trump ontvangt Benjamin Netanyahu in The Oval Office. Netanyahu komt niet voor smalltalk. Nauwelijks zit hij, of hij buigt voorover. “Donald, de tijd is gekomen,” zegt hij zacht maar geladen. “Wij moeten Iran voorgoed uitschakelen. Een aanval, een beslissende. Ik wil jouw steun nu!.”
Trump trekt zijn wenkbrauwen op. Hij heeft dit zien aankomen, maar gehoopt dat het niet zo expliciet zou worden. “Benjamin,” antwoordt Trump, “je weet hoe het in Irak is gegaan. Nog een keer zo'n fiasco helpt me niet, al helemaal niet met de komende mid-terms.”
Netanyahu leunt achterover, zichtbaar ontstemd. “Dit is geen Irak‑scenario. Dit wordt snel, clean, en effectief.”
“Ja, dat zeiden ze toen ook,” zegt Trump droog.
Netanyahu’s geduld begint op te raken. Hij tikt met zijn vingers op de tafel, sneller en harder.
“Donald, luister. Dit moet gebeuren. Jij bént onze bondgenoot. Ik vraag geen gunst; ik verwacht steun.”
Trump kruist zijn armen. “En ik zeg je dat het nu niet het juiste moment is. Ik bepaal de regels, niet jij”
De temperatuur in in The Oval Office daalt snel. Netanyahu buigt zich opnieuw naar voren. Zijn stem wordt koeler, harder. “Je begrijpt toch,” zegt hij, “dat ik manieren heb . . . . . om je deelname te verzekeren? Soms moet een leider nadenken over welke informatie in welke handen terechtkomt.”
Trump kijkt hem lang aan, zonder met zijn ogen te knipperen. Daarna leunt hij naar voren en zegt stil maar scherp:
“Benjamin, bedoél je . . . . ?"
Natanyahu schuift een dun mapje richting Trump. Op het tabblad staat niets. Geen naam, geen logo, geen datum. Enkel grijs karton. Trump reikt met één vinger naar het mapje.
“Laat het maar dicht,” zegt Netanyahu. “Je weet wat erin zit. En ik weet dat jij niet wilt dat deze foto's ooit . . . . een eigen leven gaan leiden.”
Trump's gebruinde gezicht verandert van kleur. "En jij gaat dit gebruiken?" Een flits van zelfgenoegzaamheid glijdt over Netanyahu's gezicht.
“Wat denk je zelf, Donald?” antwoordt hij uiteindelijk, bijna fluisterend.
Er valt een lange, zware stilte. Alleen het zachte zoemen van de airco verbreekt de stilte; de lucht in de kamer lijkt in beton te veranderen.
Trump staat langzaam op. “Ik stel voor dat we dit gesprek later voortzetten,” zegt hij. Niet boos, niet bang maar afgemeten, alsof er nu een andere strijd ontbrand was, eentje achter de diplomatieke façade. Netanyahu knikt.
Zijn ogen wijken geen moment van de president.
Maart 2026
State of the Union Trump
State of the Union Trump
Deze keer een bijna volledige transcriptie van Trump's State of the Union - oftewel State of Trump. Waarom doe ik dat? Omdat het goed is direct "from the horses mouth" te horen waar de man mee bezig is, of wij het er nu mee eens zijn of niet. Helemaal lezen is een mission impossible, scan er maar doorheen.
Volledige tekst van Trump's State of the Union
Voor wie inhoudelijk tegengas wil lezen:
Fact-checking Trump's State of the Union
Het geopolitieke podium
Het geopolitieke podium
De Winter Olympiade is voorbij en dus wordt geopolitiek weer voorpagina nieuws.
We hebben te maken met vier hoofdrolspelers, die elk op hun eigen manier een plek op het podium van de wereldtop willen. Maar op een podium zijn slechts drie plekken te verdelen.
Welk volkslied er uiteindelijk gespeeld gaat worden is niet helemaal koffiedik kijken. Met een ervan kun je in ieder geval niet meezingen (weet je welke?) en misschien is dat wel de belangrijkste reden, dat Europa voorlopig niet bovenaan gaat eindigen.
Laat ik niet te lang uitweiden over de redenen waarom ik weinig geloof heb in een gouden medaille voor Europa. Ik noem er maar een paar:
De wet van de remmende voorsprong: elke keer als ik in Azië, Afrika en Latijns-Amerika landde, zag ik nieuwe dingen en merkte ik vooruitgang. Als ik dan weer op Schiphol landde, stond alles nog op dezelfde plek.
Onze leiders praten over zaken in het verleden, die een rechtvaardiging zouden zijn voor onze "grootheid". In Azië en Afrika praten leiders over de toekomst, omdat het verleden hen slechts belemmerd heeft.
We blijven vastzitten in het idee-fixe, dat onze normen en waarden mondiaal superieur zijn en proberen die daarom ook op te leggen aan anderen. Hopelijk hebben een aantal speeches uit recente tijden ons enige realiteitszin bijgebracht.
Ons bestuursmodel is gedrocht dat het oorspronkelijke idee en model voor de EU behoorlijk dwars zit. Dat hebben we zelf met onze maniacale regeldrang voor elkaar gekregen, met het vetorecht voorop.
Is er dan niets goeds gebeurd? Jawel, maar te weinig. De invoering van de euro is tot nu toe de meest ingrijpende. Ze namen ons geld uit onze portemonnee en stopten er iets anders in waar we niets mee hadden. Maar inmiddels zijn we aan dat aspect van de EU gewend.
Een Europese president zou een goede tweede stap zijn. Dan krijgt Europa tenminste een gezicht en een mobiel nummer. Kissinger wilde niets liever: ". . . . . whom do I call in Europa if the shit hits the fan?"
Een volkslied met tekst zou zeker helpen. Het lijkt niet zo tastbaar, maar het is wel een conditio sine qua non om een ding wat we nog missen te regelen: we zijn staten en misschien worden we ooit één staat, maar geen natie. Dat was indertijd voor Monnet en Schuman toch het uiteindelijke ideaal.
Misschien een paar zinnen uit het Wilhelmus? Daar zitten Duitsland, Frankrijk, Spanje en Nederland toch al in.
Maart 2026
______________________
Reacties
Eric
Onze waarden en normen, ontsproten uit de verlichting, zijn ook superieur aan de meeste andere waarden en normen. Dat zou ik geen idee-fixe noemen . . .
Daan
Goed verhaal, wat ik een beetje mis is de stabiliteit van onze westerse wereld qua werkgelegenheid, geluksfactor, sociale welvaart en dit gekoppeld aan bloeiende economische cijfers"
Jan
Goed verhaal. Dat vetorecht is absurd maar lijkt te schuiven ook nu weer door de houding van Orban. Ik geloof niet dat die normen en waarden mondiaal superieur zijn, maar voor Europeanen wel enig zicht op behoud van onze vrijheid betekenen. Wie weet lukt het Jetten om zijn talent in te zetten om Sanchez, Merz, Macron, Starmer en zelfs Melloni het hart te laten zijn van een Alliantie of the Willing waar het leger, de industrie, het financieel systeem, het luchtruim, migratie en gezondheid gedeeld worden, bezongen in een gezamenlijk volkslied en zonder vetorecht. Van fantasy naar fact?
Trump tactics,
bad cop, good cop
Trump tactics,
bad cop, good cop
Een jaar geleden kreeg JD Vance een hartelijk applaus aan het begin van zijn speech in München. Vijf minuten later keek hij naar een verbluft en verontwaardigd publiek. Hij was erop voorbereid: dit is eerste etappe van Trump's favoriete taktiek: shockeren.
Een jaar later stuurt Trump Marco Rubio "El Cubano", nakomeling van Europese voorvaderen naar München voor de tweede fase: paaien.
https://www.youtube.com/results?search_query=marco+rubio+munich+2026
Februari 2026
Het Westen ontdekt het vuur
Het Westen ontdekt het vuur
Derek Walters schrijft deze week in NRC over de "nieuwe" wereldorde met een link naar een artikel in de Sunday Tribune (Zuid Afrika) over premier Carney’s toespraak in Davos. Ik heb dat artikel ingekort, hier en daar vrij vertaald en geredigeerd:
"Carney's toespraak over de nieuwe wereldorde werd door de Westerse elite met gejuich ontvangen alsof hij zojuist het vuur had ontdekt. Het was bijna komisch, als het niet zo tragisch was. De ademloze lof, de verklaringen dat de volwassenen weer in de kamer zijn, de nadruk dat dit een keerpunt is voor het Westen, verraden allemaal een diepe amnesie over hoe we op dit punt zijn beland".
"Carneys toespraak is niet het begin van een nieuw hoofdstuk. Het is het Westen dat eindelijk hardop de overlijdensadvertentie voorleest die het mondiale Zuiden al decennia geleden schreef".
"Een opvallend element in de toespraak was dat Carney expliciet benoemde dat de betreurde wereldorde altijd al een beetje krom was geweest. Dat de sterkste landen zich altijd al aan de regels onttrokken wanneer dat hen uitkwam. Dat handelsregels asymmetrisch toegepast werden. En dat het internationaal recht met „wisselende strengheid” toegepast werd, afhankelijk van wie de beschuldigde was, en wie het slachtoffer".
"Afrika zegt deze dingen al een halve eeuw. Latijns-Amerika zegt ze. De Arabische wereld zegt ze. Het Caribisch gebied zegt ze. Maar wanneer de kritiek uit die hoeken komt, wordt het afgedaan als een klacht; wanneer het van een G7-premier in Davos komt, wordt het gedurfd genoemt".
"Laten we eerlijk zijn: het Westen maakt geen morele ontwaking door. Het is een paniekaanval".
"En Carney's toespraak is geen routekaart naar vernieuwing. Het is een prachtig geschreven bekentenis dat de oude orde dood is en dat het Westen het lijk pas opmerkte toen het hen niet meer uit kwam".
Februari 2026
Nieuwe wereldorde?
Nieuwe wereldorde?
De wereld staat op zijn kop en niemand weet precies wat er eigenlijk aan de hand is. Onze traditionele ankers bestaan niet meer, we weten niet wat we moeten geloven en we worden onzeker.
Grappig, dat één man dit allemaal veroorzaakt, maar wat betekent dat? Hoe stabiel en relevant waren onze zogenaamde instituties dan wel? En die wereldorde waar iedereen het nu ineens over heeft?
Europa heeft eindelijk de paniekknop ingedrukt. Zoals meestal way too late, too little. De briljante speeches van Alexander Stubb (Finland) en Bart de Wever (België) geven me hoop. Maar het onmogelijke bestuursmodel van Europa verhindert weer eens dat deze wijze woorden omgezet worden in daden.
Hoe anders is het in de rest van de wereld: kijk naar de pragmatische aanpak van Mark Carney (Canada), die meteen de afhankelijkheid van de USA aanpakt.
Binnen de USA is het nog interessanter. Oost en west zijn democratisch, daar zitten ook de artiesten die zich op social media uitspreken (kijk naar Robert de Niro of Bruce Springsteen). Van de fly-over states hoor je niets maar daar zitten wel de meeste Trump-kiezers. Die mid-terms worden interessant.
Xi ligt niet wakker van de oprispingen uit the USA. Van de 20 eeuwen na Christus maakte China 18 eeuwen lang ongeveer de helft van het totale GDP van de wereld uit. Dus heeft Trump's zwalkend beleid weinig invloed op de koers die China al lang geleden heeft ingezet om politiek, technologisch en economisch No. 1 in de wereld te worden- of te zijn moet ik eigenlijk zeggen.
En Putin? Natuurlijk spint hij garen door het gedoe binnen NATO, maar het ziet er niet uit dat hij daar praktisch iets mee kan. Zijn manische ambitie om op historische gronden "Kiev is the mother of Russia" de "fouten in de geschiedenis" te herstellen wordt geen werkelijkheid.
Conclusies? Die heb ik ook niet. Dit is uitsluitend een mind-triggerer.
Februari 2026
Page updated
Google Sites
Report abuse