Aruba en Bonaire missen voor een groot deel de Spaanse overheersing: er is weinig te halen. Aruba en Curaçao profiteren decennialang van hun Amerikaanse en Nederlandse raffinaderij; Bonaire mist dat. Ook het cruise-tourisme gaat voor een groot deel aan Bonaire voorbij.

In 1954 worden Aruba, Curaçao soevereine landen binnen het Koninkrijk; Aruba krijgt bovendien een status aparte. In 2010 wordt Bonaire een gemeente van Nederland.

Die drie uiteenlopende bestuursmodellen maken, dat een gezamenlijke aanpak van economische problemen uitblijft. 

Met die achtergrond beginnen we aan een van de lastigste klussen ooit.  

Zo'n 4000 jaar gelegen komen Arawak indianen vanuit Venezuela naar de eilanden voor goud en aloë vera. Vanaf het Venezolaanse schiereiland Paraganuá is het maar 30 km varen naar Aruba. 

Rond 1500 komen de Spanjaarden naar de Antillen*, maar laten deze al snel links liggen, omdat er geen goud of zilver te vinden is en ze ongeschikt zijn voor de tabakteelt.

*De naam 'Antillen' is afgeleid van de term 'islas inutiles' -nutteloze eilanden

Tweehonderd jaar later heeft de West-Indische Compagnie evenmin interesse in Aruba: de WIC concentreert de slavenhandel in Curaçao: 

Vanuit Amsterdam stuurt de WIC schepen met buskruit, brandy en eindproducten naar West-Afrika. Die worden daar geruild voor goud, ivoor en Afrikaanse slaven.

WIC-schepen brengen de slaven vervolgens naar Curaçao, de grootste slavenmarkt voor de Verenigde Staten.

De schepen keren terug naar Amsterdam met suiker, hout en tabak.

Weer tweehonderd jaar later wordt even verderop in het meer van Maracaibo de eerste olie gevonden, maar de toegang tot het meer is te smal voor grote tankers. 

Dus bouwt de PanAmerican Petroleum and Transport Company een olieterminal in Aruba. Shell doet hetzelfde in Curaçao.

Later neemt Esso-dochter Lago neemt de terminal over en bouwt de raffinaderij, die al snel een miljard barrels verwerkt. Geen raffinaderij ter wereld heeft in zo korte tijd een dergelijke productie bereikt. 

Parafine is het belangrijkste product voor de Latijns-Amerikaanse markt, waar elektriciteit nog niet wijdverbreid is. 

In 1985 sluit Exxon de raffinaderij in Aruba en verkoopt Shell met hulp van van Ruud Lubbers de raffinaderij op Curaçao voor 1 gulden aan Venezuela, inclusief vrijwaring van bodemverontreiniging. 

In 2000 komt Venezuela in een van de meest bizarre politieke omwentelingen in zijn geschiedenis terecht en keldert de olieproductie. 

Bij beide raffinaderijen gaat de fakkelvlam langzaam uit en als de VS uiteindelijk een embargo op Venezolaanse crude oil invoeren, gaat de kaars volledig uit.

In 1934 vliegt de KLM voor het eerst naar Aruba. Er wordt een stevig netwerk aangelegd in de "West-Indies", oorspronkelijk voor zakenreizigers, maar geleidelijk aan ook voor welgestelde toeristen.

In 1955 meert het eerste Amerikaanse cruiseschip -de "Tradewind"- met 300 passagiers aan in de haven van Oranjestad. Een nieuw hoofdstuk in de economie van Aruba breekt aan.

Het CBI* vraagt me om een verkenning te doen in Aruba en Bonaire. Er zijn voldoende aanknopingspunten, want Aruba manifesteert zich nadrukkelijk als hub voor het Nederlandse bedrijfsleven richting Latijns-Amerikaanse markten en vice versa.

*Onderdeel van RVO, Ministerie van Economische Zaken

Tijdens die voorbereiding blijkt, dat er behoorlijk veel conferenties en rapporten geproduceerd zijn over "economische ontwikkeling". De ene na de andere "promising sector" steekt de kop op.

Bij aankomst in Oranjestad blijkt dat het conventionele idee van Aruba als hub voor het Nederlandse bedrijfsleven richting Latijns-Amerika nog steeds een hoofdrol speelt:

Maar in de praktijk wordt daar nauwelijks of niet gebruik van gemaakt. 

Er zit ook behoorlijk wat luchtfietserij tussen, zoals het idee voor assemblage van bussen van een Nederlands bedrijf voor Midden-Amerika en het Caribisch gebied.

In een van onze meetings met Mike Eman, minister-president van 2009-2017, vertelt hij over de nieuwe vestiging van TNO in Aruba die de kenniseconomie een stevige duw moet geven. We leggen uit, waarom Aruba eens achterom moet kijken naar bedrijven in Latijns Amerika, die de Europese markt op willen in plaats van zich blind te staren op Aruba als hub voor Nederlandse bedrijven, die naar Latijns Amerika willen.  

Hij gaat op het puntje van zijn stoel zitten en zegt: "Interessant. Vanuit dat perspectief hebben we het nog niet bekeken". 

Middelgrote bedrijven in Colombia, Ecuador, Venezuela, Costa Rica, Suriname en andere Latijns-Amerikaanse landen willen de Europese en Amerikaanse markt op, maar komen allerlei problemen tegen. Daar heeft Aruba een rol te spelen.

Niet zo zeer logistiek, maar wel met commerciële, financiële en technische instrumenten -de laatste met hulp van TNO's kantoor in Aruba.  

Omdat Aruba meer op de VS is georiënteerd dan het "Hollandse Curaçao" is die rol bij uitstek van belang voor Latijns Amerikaanse bedrijven, voor wie de VS een "natural market" is. 

We spreken af, dat we ons netwerk in Latijns-Amerika gaan gebruiken om bedrijven te vinden, die dit idee handjes en voetjes kunnen gaan geven: 

In  Ecuador spreken we met twee grote garnalen exporteurs. De rauwe garnalen naar Aruba verschepen, daar bewerken, verpakken en als schone, diepgevroren "Caribbean shrimps" naar Europa en de VS. 

Het idee valt in goede aarde, want nu gaan de meeste garnalen als "commodity" tegen dumpprijzen naar Vietnam.  Bovendien zitten er aan de Aruba-route interessante fiscale voordelen. 

In Honduras krijgen we dezelfde reactie bij avocado-kwekers: in Aruba verwerken en -bijvoorbeeld- als guacamole aan distributeurs in Florida verkopen.

In Colombia praten we met de San Vicente Fundación kliniek in de buurt van Medellín. Ze zijn groot geworden met "medical tourism" uit de VS en de Antillen. 

Een kliniek opzetten in Aruba? Ja zeker: met hun specialisatie in plastische chirurgie bereiken ze duizenden Amerikanen en Europeanen extra, die koud watervrees hebben voor een operatie in Colombia. 

Die koud watervrees is overigens onterecht: Colombia staat op medisch terrein internationaal zeer goed bekend. 

En hun Colombiaanse artsen willen graag een paar jaar op Aruba werken. 

We leggen de lijntjes naar Michelle Hooyboer-Winklaar, Minister van Economische Zaken en Jan Ebbing, de TNO vertegenwoordiger in Aruba. 

Maar daar moet het wat ons betreft bij blijven: we krijgen van den Haag geen budget om aan de slag te gaan met concrete uitvoering. In ieder geval is het idee bij beide partijen ingedaald.

We gaan nog maar een fish 'n chips halen bij Pirate's Cove.