Het zijn de trade winds, die rond 1500 de eerste Spaanse schepen naar de Cariben brengen. 

Al snel verschuift het strijdtoneel tussen Britten, Fransen, Hollanders en Spanjaarden van Europa naar "West-Indië" met als inzet goud, zilver, tabak, suiker, cacao en zout.

Twee eeuwen lang handelen en smokkelen de Hollanders erop los, maar ook toen al was het "koopman en dominee" bij de overheid.

Dat merken wij ook nu weer: behalve trade winds waaien er ook winden uit andere hoeken, die de vaart er behoorlijk uithalen.

 “Small Island Developing States” hebben identieke economische problemen, maar Haags onvermogen -of onwil- maken effectieve oplossingen onmogelijk.  

• Sint Maarten, Statia* en Saba zijn de eerste eilanden, waar de trade winds Columbus naar toe blazen. 

• Hij geeft de eilanden wel een naam, maar neemt niet de moeite om er aan land te gaan. Begrijpelijk: het zijn per slot van rekening dwergstaatjes, ook vandaag nog:

* Sint Eustatius

• De WIC zet rond 1600 zijn zinnen op Sint Maarten als entrepot voor de handel tussen de Nederlandse kolonies Brazilië en Nieuw-Amsterdam (Manhattan). 

• Na 200 jaar oorlogen tussen Britten, Fransen en Hollanders, verdelen Frankrijk en Nederland in 1800 Sint Maarten, maar dan is het met de economie al slecht gesteld.

• Er breken betere tijden aan als Sint Maarten in 1939 een belastingvrije haven wordt. 

• Na de oorlog verschijnen de eerste cruiseschepen in de haven van Philipsburg.

• Als Castro in de zestiger jaren Cuba op stelten zet, verkassen alle casino's en nachtclubs uit "het bordeel van de USA" naar Sint Maarten. 

• Het wordt het nieuwe toevluchtsoord voor Amerikaanse en later Nederlandse politici en bekende artiesten: piratennest nieuwe stijl.

• Het is het kleinere Statia, dat in de 17e eeuw de toon zet, al is dat niet altijd in positieve zin. 

• De WIC verhuurt het eiland aan een stel Zeeuwse kooplieden, die het "Nieuw Zeeland" noemen. 

• Binnen de kortste keren wordt Statia het World Trade Centre van het Westelijk halfrond:

• Tabak, suiker en cacao van naburige eilanden naar Vlissingen

• Slaafgemaakten uit Afrika voor de Fransen en Engelsen 

• Wapens en proviand voor de Amerikaanse rebellen

• Indigo uit Honduras en Saba

• Varkensvlees uit Mexico

• Vergunningen voor het voeren van een vredesvlag aan kapers. 

• Uit Amerika geïmporteerd meel in St. Kitts, 's nachts naar Statia gesmokkeld.

De WIC kijkt toe.

• De pakhuizen bij Oranjestad liggen vol en soms liggen er wel meer dan 200 schepen  tegelijk aan de rede, die meer dan 1,5 km lang is. De lading wordt soms met schip en al verkocht, omdat er niet genoeg sjouwers zijn voor de overslag.

• De handel op dit niets producerende eiland loopt in de miljoenen en al gauw krijgt het eiland de naam "Gouden Rots". 

• Maar toch gaat de WIC failliet omdat de winsten naar de Amsterdamse en Zeeuwse kooplieden gaan.

• We maken ons niet echt geliefd bij de concurrenten. Inmiddels wordt zowat de helft van alle goederen voor de Amerikaanse rebellen verhandeld via Statia, tot woede van de Britten. 

• Als het Amerikaanse schip Andrew Doria de haven binnenvaart om munitie en proviand te kopen, wordt het met een "First Salute" vanuit Fort Oranje begroet. 

• Statia wordt daarmee het eerste land, dat de USA erkent. 

• De Britten zweren wraak en maken in 1780 het "nest van adders, dat aast op de vitale delen van Groot-Brittannië" met de grond gelijk. 

• In 1982 bouwen Amerikanen een diepzee bunkerterminal op Statia, die in ieder geval werkgelegenheid schept. 

• Toeristisch gezien is het eiland een uitdaging: het heeft geen witte stranden en een marginale infrastructuur. Cruiseschepen op Sint Maarten blijven daar maar een paar uur, te kort voor een uitstapje naar Statia.  

Voor ons is dit geen normaal project: we hebben geen track record in het gebied, geen netwerk, geen specifieke kennis van Small Island Development States, alleen onze ervaring met handel onder moeilijke omstandigheden. 

• Dan doe je wat iedereen met gezond verstand zou doen: we steken de koppen, die er toe doen bij elkaar.

• Van beide eilanden brengen we de kamer van koophandel, business associations, horeca- en andere ondernemers en de overheid bij elkaar om te brainstormen. 

• Dat levert een long list op van wensen, ideeën en eerdere projecten met als voorbeelden:

• We screenen de lijst en schrappen projecten, waar we geen verstand van hebben of die te ver van ons bed liggen, zoals we merken na een gesprek met Transmark over geothermische energie op Saba. 

• Met lokale ondernemers en ambtenaren maken we business cases voor vier projecten, inclusief de ferry. 

• Voor de agro producten (tabel hierboven) betekent dat veel technisch werk. Statia en Saba behoren niet tot de EU, de Franse eilanden wel. Veel handelsbarrières om te overwinnen.

Voor de ferry moeten we de neuzen in den Haag in dezelfde richting krijgen. En dan steken uit andere hoeken de winden op, waar ik het eerder over had:

• Justitie heeft stevige bedenkingen in verband met immigratie-issues

• Infrastructuur en Waterstaat keurt de havens van Saba en Statia af

• Financiën stribbelt tegen vanwege de aanleg van compleet nieuwe douane infrastructuur

• Dat betekent dus eindeloze meetings in den Haag. Toch blijven we trekken en duwen: we gaan zelf maar op zoek naar investeerders, tot in Nieuw Zeeland* aan toe.

• We krijgen het niet rond binnen de tijd, die we hebben. Maar den Haag belooft, dat de projecten op de jaarlijkse begroting blijven staan.

*Ervaring met identieke maritieme omstandigheden

• De commissie Hartman* concludeert in 2020 dat er  via een PSO een "openbaar vervoer luchtverbinding" zou moet komen, maar dat advies heeft de Minister naast zich neer gelegd. 

• Het duurt tot 2021 als Statia Government  aankondigt, dat er een ferry gaat komen met een forse subsidie van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

*Oud-CEO KLM

We nemen in 2023 contact op met Koos Sneek, oud-gemeenteraadslid op Statia en indertijd onze liaison.  Hij behoort tot de groep mensen, die meer ziet in subsidie voor vliegroutes:

"Er is nu een gesubsidieerde ferry service tussen , Sint Maarten, Statia, Saba en St. Kitts. Pilot voor 2 jaar. Deze service maakt reizen voor de lokale bevolking met name naar St. Maarten betaalbaar, maar draagt niet bij aan de economie van ons eiland. Het brengt nl. nauwelijks toeristen maar heeft er wel toe geleid dat er veel minder vluchten naar Statia zijn en de prijs voor een retourticket naar St. Maarten $ 250 of meer is". 

"De veerboot, die sinds twee jaar vaart tussen Sint Maarten, Saba en Statia, slaat aan. Het aantal passagiers is dit jaar zowat verdubbeld. De subsidie wordt voor twee jaar verlengd". 

. . . . . . . . . . . . . . .

"Met een verhoogde subsidie zou de ticketprijs omlaag kunnen naar 40 dollar voor een retourtje Sint Maarten. Dat zit er voorlopig niet in. Het kabinet heeft de beslissing voor zich uitgeschoven". [!] 

. . . . . . . . . . . . . . .

"Het SEO berekende in mei dat inwoners van Saba en Statia vier keer zo veel betalen als gebruikers van Europese PSO routes"

. . . . . . . . . . . . . . .

"Het ministerie rekende voor 2023 op 34.000 passagiers; voor Makana [de veerdienst] komt dit uit op 47.000, 80 procent meer dan vorig jaar"

"Ondertussen is er inmiddels wel een 5-star resort op Statia. Dit hotel moet uiteindelijk groeien van rond 60 kamers nu naar 150. Ik denk dat de eigenaar er maandelijks wel behoorlijk wat bij moet leggen, want gebrek aan betaalbare vluchten speelt ook hem parten". 

"De olie terminal is nu in handen van een capital investor en draait slecht. We zijn al een tijdje bang dat ze de plug er uit gaan trekken. Dit zal rampzalig zijn voor Statia. Landbouw praten we nog steeds over, maar daar blijft het wel bij. Er wordt steeds geld in projecten gestoken die vervolgens niet op eigen benen kunnen staan."

Een ding is zeker . . . . .

• Saba is met zijn 887 meter hoge vulkaan het hoogste punt van het Koninkrijk der Nederlanden en tevens het kleinste gebied met een permanente bevolking in de Amerika's.

Iedereen kent de video's van 747's, die over de hoofden van toeristen landen op Sint Maarten.  Maar dat is niets vergeleken met een start op Saba. 

De kortste commerciële runway ter wereld, daarachter een afgrond en een ruige oceaan vol haaien slaan alles, ook de "meest gevaarlijke airports ter wereld", zoals Lukla, Tegucigalpa of Courchevel. 

• Omdat de mannen van Saba veel van huis zijn -hetzij als piraat of als visser- wordt het eiland ook wel "The Island of Women" genoemd. 

• Die blijven niet stil zitten: ze maken sokken, riemen, handschoenen, strohoeden en de later beroemd geworden Saba-kant. 

• De kanten doekjes verkopen ze aan Curaçao voor € 0,70 per stuk.

• Voor Saba is een behoorlijke verbinding met Sint Maarten nog belangrijker. Het eiland heeft toeristisch meer te bieden dan Statia, maar alleen een ferry verbinding is geen oplossing. 

• Het gaat goed met Saba. Dat is niet zo zeer te danken aan de jaarlijks terugkerende en altijd weer dezelfde plannen van den Haag, maar meer aan de bevolking van Saba. 

• Door zijn deels Angelsaksische roots laat die zich minder gelegen liggen aan den Haag. Als Nederland in 1963 niet mee wil werken aan de aanleg van een airport, omdat het "onmogelijk en gevaarlijk" zou zijn, leggen de Sabanen hem zelf maar aan. 

"De veerboot, die sinds twee jaar vaart tussen Sint Maarten, Saba en Statia, slaat aan. Het aantal passagiers is dit jaar zowat verdubbeld. De subsidie wordt voor twee jaar verlengd". 

In een interview in 2023 met  Ferry Floor van De Burgemeester bevestigt Jonathan Johnson, de "burgemeester" vans Saba, dat er nu al zo'n 20.000 toeristen per jaar naar Saba komen met de ferry.

Will Johnson, oom van huidig gezaghebber Jonathan Johnson, zet in 1993 tijdens een vergadering in den Haag de toon:

"Throughout the agenda of this meeting we notice a concern for the rule of law and for proper and correct government 

. . . . . . . . . . . . . . .  

Our concept of good government does not include euthanasia, abortion, free use of drugs and certainly not the handing out of money to people to sit down and do nothing. We respect the sanctity of life and the obligation to earn a living through the concept of "By the sweat of our brow". 

Our people are different; and that too must be respected under international law."

Twintig jaar later kaatst Mark Rutte de bal terug: 

"Als u uit het Koninkrijk wil, en een meerderheid van uw bevolking steunt dat, dan is dat mogelijk. Dan belt u even en dan regelen we dat."

In 2015 ben ik met Saba's eilandsecretaris Menno van der Velde op een EU-congres van "Small Island Development States" in Brussel. We bespreken hoe ieder van de eilanden met de typische problemen omgaat, met name de ferry verbindingen. 

Ik ontmoet Jacqui Christian, vertegenwoordiger van Pitcairn Islands - het kleinste bewoonde eiland op aarde (5 km2- 50 inwoners). Ze vertelt de bewogen geschiedenis van het eiland en haar inwoners, afstammelingen van de muiters op de HMS Bounty 

Zoals altijd verwatert het contact tussen de deelnemers na verloop van tijd. Maar blijkbaar zijn er toch uitzonderingen. Als ik in 2023 contact opneem met Menno vertelt hij me, dat Jacqui en hij zes maanden per jaar samenwonen in Saba. Ze zorgt dan voor de apotheek op het eiland. 

Jacqui moet eerst 5.500 km de andere kant op, twee boot- en vliegreizen naar Nieuw Zeeland. Vandaar twee ellenlange vluchten naar Miami, een hop naar Sint Maarten en een veerboot naar Saba. Je moet er wat voor over hebben; lonely soles on lonely islands. 

Full story op Floortje naar het einde van de wereld.