“Je ziet het pas als je het door heb”
14 maart

Aan de koffietafel en in de media duikt steeds vaker dezelfde vraag op: “Venezuela, Groenland, Iran; wat wil die man eigenlijk?” De meeste analyses blijven steken bij de persoon Trump. Zijn stijl, zijn tweets, zijn impulsiviteit. Maar misschien gaat het niet om Trump. Misschien gaat het om iets dat al veel langer loopt.

Dus moeten we bij de wetenschap te rade gaan: patronen zoeken, ontwikkelingen verklaren en voorspellen. Maar veel van voorspellingen van de voornaamste profeten in de geopolitiek -Huntington, Fukuyama en Brzezinski- blijken achteraf te optimistisch of simpelweg onjuist.

Daarom heb ik mijn favoriete profeet maar eens uit de boekenkast gehaald: Emmanuel Todd, een Franse demograaf met een opmerkelijk talent voor vroege diagnoses. Todd voorspelt al in 1976 de val van de Sovjet-Unie. En in 2002 schrijft hij een provocerend essay waarin hij het verval van de Amerikaanse wereldmacht voorspelt. Misschien is dat laatste iets te voorbarig. Maar if it looks like a duck, swims like a duck and quacks like a duck, it probably is a duck.

In zijn essay “Wereldmacht Amerika” probeert Todd het gedrag van de Verenigde Staten te verklaren vanuit twee fundamentele factoren:

Overbodigheid
In de 20e eeuw wordt de Verenigde Staten de onbetwiste supermacht. Militair, economisch en politiek staat het land boven de rest van de wereld.
"Maar Amerika verandert. De liberale democratie verschuift langzaam richting een oligarchie waarin een kleine rijke elite steeds meer macht concentreert, de overclass."
"En juist in die periode begint de wereld ook te veranderen. Steeds meer landen krijgen toegang tot middelbaar en hoger onderwijs. Dat leidt tot economische groei, politieke stabiliteit en nieuwe liberale democratieën. Wat lange tijd een exclusief Westers model lijkt, begint zich wereldwijd te verspreiden".

Volgens Todd ligt hier de eerste grote angst van Washington: “wat gebeurt er als de wereld Amerika niet meer nodig heeft?” 

Afhankelijkheid
De tweede ontwikkeling is economisch. Amerika wordt,  mede dankzij Europese investeringen en immigratie van hoogwaardige arbeidskrachten de industriële motor van de wereld.
"In 1945 is het BNP van de VS meer dan de helft van het mondiale. Maar vanaf de jaren zeventig begint dat beeld te kantelen. De industrie verschuift naar andere delen van de wereld. De VS krijgen structurele handelstekorten. Van 1990 tot 2000 loopt het handelstekort op van 100 naar 450 miljard dollar. De Amerikaanse economie raakt steeds afhankelijker van buitenlandse productie, grondstoffen en kapitaal”. 

Op het moment dat de wereld ontdekt dat ze zonder Amerika kan, ontdekt Amerika dat het niet zonder de wereld kan”.

Deze twee ontwikkelingen verklaren volgens Todd het vaak onvoorspelbare gedrag van de Verenigde Staten. Het gaat niet over herstel van een democratische orde in Venezuela of Iran. Een orde die bovendien in datzelfde Amerika langzaam haar inhoud aan het verliezen is.

"Het zich voorzien van allerlei goederen en kapitaal wordt van primordiaal belang: het wezenlijk strategische doel van de VS is voortaan de politieke controle over de hulpbronnen van de wereld.”

Todd schrijft dit allemaal al in 2002. Daarom is de belangrijkste conclusie misschien wel deze: Trump is niet de oorzaak van deze geopolitieke koers. Hij is eerder de luidruchtige uitvoerder van een strategie die al decennia in ontwikkeling is. Misschien laat hij het systeem gewoon onverbloemd zien. En dan begrijp je ineens Cruijff's oude wijsheid.

Reacties

André
Mocht er causaal verband zijn tussen Breaking Nieuws van 9/3 en 14/3 ontbreekt deze causaliteit. Immers, in de spreekwoordelijke envelop zal als sideletter best wel verbloemd het Epstein zwaard van Damocles worden genoemd maar de boventoon zal worden gevormd door de rijke bovenlaag van de joodse gemeenschap in Amerika die diepgeworteld in vooral banken, vastgoed, olie, politiek en industrie een onzichtbare macht vormen en die macht ook ge- en misbruiken. Tel daarbij op dat behalve Netanyahu ook zijn schoonzoon Jared en inmiddels zijn belangrijkste souffleur, joods is en diep geworteld in de Joodse samenleving op het hoogste niveau.

Eric
Ik ben van mening dat niet alleen van de VS het doel is politieke controle over de hulpbronnen. Dat is overduidelijk ook de strategie van China. En ik kan me niet voorstellen dat Poetin het ook niet wil. De discussie over “in strijd met internationaal recht” als het gaat over oorlog Iran, ontvoering Maduro e.d is achterhaald. Het recht van de sterkste geldt! Het is niet anders, en feitelijk ook nooit anders geweest. Helaas . . . . 

Jan
Interessant. Maar ik zie een kracht die sterker is en misbruikt maakt van de zoektocht die jij beschrijft: het Messianisme die leidt tot een ware Orthodoxe Kruistocht. Fundamentalisme is er altijd geweest, maar nooit zo kapitaalkrachtig en in bezit van zoveel macht over informatie.

Bart
Mooi samengevat. Tussen de Trump fluisteraars zitten enkele echte strategen. Knap om via Venezuela en Iran, China te isoleren.
Was overigens nog vergeten op te merken dat bij het stuk van 22 februari ook wel een Europees paspoort zou passen.

Joost
Mijn vader kocht heel lang geleden een schilderij van een Spaanse schilder. Moet vaak aan dat schilderij denken. . .  het heet "las tres fuerzas" en het is een beeltenis van de 3 krachten in de wereld: de combinatie van olie (resource), dollars (financiering) en religie (ideologie) creëert een complexe dynamiek welke de basis vormt voor mondiale conflicten.

Donald Trump ontvangt Benjamin Netanyahu in The Oval Office. Netanyahu komt niet voor smalltalk. Nauwelijks zit hij, of hij buigt voorover. “Donald, de tijd is gekomen,” zegt hij zacht maar geladen. “Wij moeten Iran voorgoed uitschakelen. Een aanval, een beslissende. Ik wil jouw steun nu!.”

Trump trekt zijn wenkbrauwen op. Hij heeft dit zien aankomen, maar gehoopt dat het niet zo expliciet zou worden. “Benjamin,” antwoordt Trump, “je weet hoe het in Irak is gegaan. Nog een keer zo'n fiasco helpt me niet, al helemaal niet met de komende mid-terms.”

Netanyahu leunt achterover, zichtbaar ontstemd. “Dit is geen Irak‑scenario. Dit wordt snel, clean, en effectief.”

“Ja, dat zeiden ze toen ook,” zegt Trump droog.

Netanyahu’s geduld begint op te raken. Hij tikt met zijn vingers op de tafel, sneller en harder.
“Donald, luister. Dit moet gebeuren. Jij bént onze bondgenoot. Ik vraag geen gunst; ik verwacht steun.”
Trump kruist zijn armen. “En ik zeg je dat het nu niet het juiste moment is. Ik bepaal de regels, niet jij”

De temperatuur in in The Oval Office daalt snel. Netanyahu buigt zich opnieuw naar voren. Zijn stem wordt koeler, harder. “Je begrijpt toch,” zegt hij, “dat ik manieren heb . . . . . om je deelname te verzekeren? Soms moet een leider nadenken over welke informatie in welke handen terechtkomt.” 

Trump kijkt hem lang aan, zonder met zijn ogen te knipperen. Daarna leunt hij naar voren en zegt stil maar scherp:
“Benjamin, bedoél je . . . . ?" 

Natanyahu schuift een dun mapje richting Trump. Op het tabblad staat niets. Geen naam, geen logo, geen datum. Enkel grijs karton. Trump reikt met één vinger naar het mapje.
“Laat het maar dicht,” zegt Netanyahu. “Je weet wat erin zit.  En ik weet dat jij niet wilt dat deze foto's ooit . . . . een eigen leven gaan leiden.” 

Trump's gebruinde gezicht verandert van kleur. "En jij gaat dit gebruiken?" Een flits van zelfgenoegzaamheid glijdt over Netanyahu's gezicht.
“Wat denk je zelf, Donald?” antwoordt hij uiteindelijk, bijna fluisterend. 

Er valt een lange, zware stilte. Alleen het zachte zoemen van de airco verbreekt de stilte;  de lucht in de kamer lijkt in beton te veranderen.

Trump staat langzaam op. “Ik stel voor dat we dit gesprek later voortzetten,” zegt hij. Niet boos, niet bang maar afgemeten, alsof er nu een andere strijd ontbrand was, eentje achter de diplomatieke façade. Netanyahu knikt.
Zijn ogen wijken geen moment van de president.

State of the Union Trump
28 februari

Deze keer een bijna volledige transcriptie van Trump's State of the Union - oftewel State of Trump. Waarom doe ik dat? Omdat het goed is direct "from the horses mouth" te horen waar de man mee bezig is, of wij het er nu mee eens zijn of niet. Helemaal lezen is een mission impossible, scan er maar doorheen.
Volledige tekst van Trump's State of the Union

Voor wie inhoudelijk tegengas wil lezen:
Fact-checking Trump's State of the Union 

Het geopolitieke podium

22 februari 2026

De Winter Olympiade is voorbij en dus wordt geopolitiek weer voorpagina nieuws. 

We hebben te maken met vier hoofdrolspelers, die elk op hun eigen manier een plek op het podium willen. Maar daar zijn slechts drie plekken te verdelen.

Welk volkslied er uiteindelijk gespeeld gaat worden is niet helemaal koffiedik kijken. Met een ervan kun je in ieder geval niet meezingen en misschien is dat wel de belangrijkste reden, dat Europa voorlopig niet bovenaan gaat eindigen.

Laat ik niet te lang uitweiden over de redenen waarom ik weinig geloof heb in die gouden medaille voor Europa. Ik noem er maar een paar:

1. De wet van de remmende voorsprong: elke keer als ik in Azië, Afrika en Latijns-Amerika landde, zag ik nieuwe dingen en merkte ik vooruitgang. Als ik dan weer op Schiphol landde, stond alles nog op dezelfde plek.

2. Onze leiders praten over zaken in het verleden, die een rechtvaardiging zouden zijn voor onze "grootheid". In Azië en Afrika praten leiders over de toekomst, omdat het verleden hen slechts belemmerd heeft.

3. We blijven vastzitten in het idee-fixe, dat onze normen en waarden mondiaal superieur zijn en proberen die daarom ook op te leggen aan anderen. Hopelijk hebben een aantal speeches uit recente tijden ons enige realiteitszin bijgebracht. 

4. Ons bestuursmodel is gedrocht dat het oorspronkelijke idee en model voor de EU behoorlijk dwars zit. Dat hebben we zelf met onze maniacale regeldrang voor elkaar gekregen, met het vetorecht voorop. 

Is er dan niets goeds gebeurd? Jawel, maar te weinig. De invoering van de euro is tot nu toe de meest ingrijpende. Ze namen ons geld uit onze portemonnee en stopten er iets anders in waar we niets mee hadden. Maar inmiddels zijn we aan dat aspect van de EU gewend.

Een Europese president zou een goede tweede stap zijn. Dan krijgt Europa tenminste een gezicht en een mobiel nummer. Kissinger wilde niets liever: ". . . . . whom do I call in Europa if the shit hits the fan?"

Een volkslied met tekst zou zeker helpen. Het lijkt niet zo tastbaar, maar het is wel een conditio sine qua non om een ding wat we nog missen te regelen:  we zijn staten en misschien worden we ooit één staat, maar geen natie. Dat was indertijd voor Monnet en Schuman toch het uiteindelijke ideaal. 

Misschien een paar zinnen uit het Wilhelmus? Daar zitten Duitsland, Frankrijk, Spanje en Nederland toch al in.

Eric W.: Onze waarden en normen, ontsproten uit de verlichting, zijn ook superieur aan de meeste andere waarden en normen. Dat zou ik geen idee-fixe noemen . . . 

Daan V.: Goed verhaal, wat ik een beetje mis is de stabiliteit van onze westerse wereld qua werkgelegenheid, geluksfactor, sociale welvaart en dit gekoppeld aan bloeiende economische cijfers"

Jan M.:  Goed verhaal. Dat vetorecht is absurd maar lijkt te schuiven ook nu weer door de houding van Orban. Ik geloof niet dat die normen en waarden mondiaal superieur zijn, maar voor Europeanen wel enig zicht op behoud van onze vrijheid betekenen. Wie weet lukt het Jetten om zijn talent in te zetten om Sanchez, Merz, Macron, Starmer en zelfs Melloni het hart te laten zijn van een Alliantie of the Willing waar het leger, de industrie, het financieel systeem, het luchtruim, migratie en gezondheid gedeeld worden, bezongen in een gezamenlijk volkslied en zonder vetorecht. Van fantasy naar fact?

Trump tactics: bad cop, good cop

14 februari 2026

Een jaar geleden kreeg JD Vance een hartelijk applaus aan het begin van zijn speech in München. Vijf minuten later keek hij naar een verbluft en verontwaardigd publiek. Hij was erop voorbereid: dit is eerste etappe van Trump's favoriete taktiek: shockeren.

Een jaar later stuurt Trump Marco Rubio "El Cubano", nakomeling van Europese voorvaderen naar München voor de tweede fase: paaien. 

https://www.youtube.com/results?search_query=marco+rubio+munich+2026

Het Westen ontdekt het vuur
14 februari 2026

Derek Walters schrijft deze week in NRC over de "nieuwe" wereldorde met een link naar een artikel in de Sunday Tribune (Zuid Afrika) over premier Carney’s toespraak in Davos. Ik heb dat artikel ingekort, hier en daar vrij vertaald en geredigeerd:

"Carney's toespraak over de nieuwe wereldorde werd door de Westerse elite met gejuich ontvangen alsof hij zojuist het vuur had ontdekt. Het was bijna komisch, als het niet zo tragisch was. De ademloze lof, de verklaringen dat de volwassenen weer in de kamer zijn, de nadruk dat dit een keerpunt is voor het Westen, verraden allemaal een diepe amnesie over hoe we op dit punt zijn beland".

"Carneys toespraak is niet het begin van een nieuw hoofdstuk. Het is het Westen dat eindelijk hardop de overlijdensadvertentie voorleest die het mondiale Zuiden al decennia geleden schreef".

"Een opvallend element in de toespraak was dat Carney expliciet benoemde dat de betreurde wereldorde altijd al een beetje krom was geweest. Dat de sterkste landen zich altijd al aan de regels onttrokken wanneer dat hen uitkwam. Dat handelsregels asymmetrisch toegepast werden. En dat het internationaal recht met „wisselende strengheid” toegepast werd, afhankelijk van wie de beschuldigde was, en wie het slachtoffer".

"Afrika zegt deze dingen al een halve eeuw. Latijns-Amerika zegt ze. De Arabische wereld zegt ze. Het Caribisch gebied zegt ze. Maar wanneer de kritiek uit die hoeken komt, wordt het afgedaan als een klacht; wanneer het van een G7-premier in Davos komt, wordt het gedurfd genoemt".

"Laten we eerlijk zijn: het Westen maakt geen morele ontwaking door. Het is een paniekaanval".

"En Carney's toespraak is geen routekaart naar vernieuwing. Het is een prachtig geschreven bekentenis dat de oude orde dood is en dat het Westen het lijk pas opmerkte toen het hen niet meer uit kwam".

Verleden of toekomst?
8 Februari 2026

Wat me steeds meer op valt: zowel Putin als Trump baseren hun strategie -als je dat woord al zou kunnen gebruiken- op het verleden:

• Putin: terug naar het oppermachtige Russische Rijk, "de fouten in de geschiedenis herstellen"

• Trump : "Make America Great Again". Terug naar- ja, naar wat? -ook hier weer het verleden.

Hoe anders klinkt China's verhaal: vooruit kijken, nieuwe oplossingen bieden, niet vasthouden aan oude glorie. 

En als er één land is dat met recht over oude glorie kan spreken dan is dat China. Zowel economisch als cultureel heeft het land de geschiedenis van de wereld de afgelopen 2000 jaar bepaald. Maar daar hoor je Xi niet over. Hij kijkt vooruit.

Dus: luister niet te veel naar Putin of Trump. Verdiep je in wat Xi en zijn mensen te vertellen hebben (en wat ze de afgelopen decennia gepresteerd hebben). 

Ook hier een boodschap voor de EU: playing the guardians of values and norms levert niet veel op voor de toekomst.

Nieuwe wereldorde?
1 Februari 2026

De wereld staat op zijn kop en niemand weet precies wat er eigenlijk aan de hand is. Onze traditionele ankers bestaan niet meer, we weten niet wat we moeten geloven en we worden onzeker.

Grappig, dat één man dit allemaal veroorzaakt, maar wat betekent dat? Hoe stabiel en relevant waren onze zogenaamde instituties dan wel? En die wereldorde waar iedereen het nu ineens over heeft?

Europa heeft eindelijk de paniekknop ingedrukt. Zoals meestal way too late, too little. De briljante speeches van Alexander Stubb (Finland) en Bart de Wever (België) geven me hoop. Maar het onmogelijke bestuursmodel van Europa verhindert weer eens dat deze wijze woorden omgezet worden in daden.

Hoe anders is het in de rest van de wereld: kijk naar de pragmatische aanpak van Mark Carney (Canada), die meteen de afhankelijkheid van de USA aanpakt. 

Binnen de USA is het nog interessanter. Oost en west zijn democratisch, daar zitten ook de artiesten die zich op social media uitspreken (kijk naar Robert de Niro of Bruce Springsteen). Van de fly-over states hoor je niets maar daar zitten wel de meeste Trump-kiezers. Die mid-terms worden interessant.

Xi ligt niet wakker van de oprispingen uit the USA. Van de 20 eeuwen na Christus maakte China 18 eeuwen lang ongeveer de helft van het totale GDP van de wereld uit. Dus heeft Trump's zwalkend beleid weinig invloed op de koers die China al lang geleden heeft ingezet om politiek, technologisch en economisch No. 1 in de wereld te worden- of te zijn moet ik eigenlijk zeggen.

En Putin? Natuurlijk spint hij garen door het gedoe binnen NATO, maar het ziet er niet uit dat hij daar praktisch iets mee kan. Zijn manische ambitie om op historische gronden "Kiev is the mother of Russia" de "fouten in de geschiedenis" te herstellen wordt geen werkelijkheid.

Conclusies? Die heb ik ook niet.  Dit is uitsluitend een mind-triggerer.