Een van de eerste dingen die Trump doet in zijn tweede ambtstermijn: hij voert handelstarieven in. Dat botst frontaal met de trend naar vrijhandel, die de globalisering met zich meebrengt. Want handel verbindt en brengt vrede, zo klinkt het overal.

Maar dat is onzin. 

Handel is altijd een instrument van macht geweest -vaak afgedwongen met wapens.

De VOC en WIC worden graag gezien als de eerste multinationals. Dat waren ze niet. Het waren staten in vermomming. Met legers, oorlogsschepen en het recht om geweld te gebruiken. Specerijen en grondstoffen waren geen handelswaar, maar strategische assets.

Het British Empire begreep dat net zo goed. Vrijhandel was het ideaal -zolang Londen de zeeën beheerste. Wie zijn markten niet vrijwillig opende, werd een handje geholpen. Met verdragen als het kon. Met kanonneerboten als het moest. 

Ondertussen schieten Spanjaarden, Fransen, Engelsen en Hollanders elkaar zonder pardon naar de zeebodem. Want wie de routes controleert, controleert de winst. En wie de winst controleert, financiert de macht.

In de 20e eeuw doet Amerika het subtieler. Na de oorlog bouwen de Verenigde Staten met het Marshall Plan en Bretton Woods een systeem dat eruitziet als samenwerking. Maar onder de oppervlakte draait het om macht en afhankelijkheid: de dollar als wereldvaluta, veiligheidsgaranties via de NAVO, toegang tot markten onder Amerikaanse voorwaarden.

Het verschil met vroeger is stijl, niet essentie.

Nu begint dat systeem af te brokkelen. De VS blokkeren technologie-export naar China. Supply chains worden veiliggesteld. Chips -ooit het symbool van globalisering- zijn strategische wapens geworden.

Net als de VOC en WIC destijds zijn ASML en TSMC geen gewone bedrijven. Chips zijn de specerijen van de 21e eeuw. Wie de technologie controleert, controleert de toekomst.

Wat verandert, is dat Amerika zijn greep verliest. En daardoor wordt zichtbaar wat al die tijd verborgen was: globalisering is geen neutrale orde, maar een fase van Amerikaanse hegemonie.

Zolang die hegemonie stand houdt lijkt het of handel niet politiek is. Nu ze onder druk staat, keert handel terug naar haar ware aard: een instrument van macht. Controle over stromen van goederen, technologie en kapitaal.

Vrijhandel was nooit vrij. Dat is een mythe die blijft bestaan, omdat niemand sterk genoeg is om ze te ontzenuwen. 

Op één na misschien.

Maart 2026

_____________________

Reacties

Daan
Soms twijfel ik aan het vermogen van velen om lange termijn strategieën te hebben. Volgens mij zijn het meer ad hoc beslissingen die onbestendig uitpakken. En dan gaan de denkers er theorieën aan koppelen.

Soms juist.

Hans
Je slaat de spijker op zijn kop, Daan

Lara
Benieuwd